Makale · 12.03.2026 · 14 dakika
Cezai şartın tenkisinde ölçüt arayışı
Yargıtay daireleri cezai şartın indirilmesinde aynı kanun hükmünden farklı ölçütler çıkarıyor. Bu yazı, TBK m. 182/3 uygulamasını daire bazında karşılaştırıyor.
Öz
Cezai şartın tenkisi, borçlunun ekonomik durumu ile alacaklının menfaati arasındaki dengeyi kuran bir hâkim takdiridir. Çalışmada 4. ve 9. Hukuk Dairelerinin 2018–2025 arası kararları taranarak tenkis ölçütlerinin ayrıştığı üç nokta tespit edilmiş; ölçütlerin sıralanmasında birleşen bir çizgi bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Anahtar kelimeler: cezai şart, tenkis, TBK m. 182, hâkim takdiri, içtihat ayrılığı
1. Sorunun ortaya konulması
Kanun, fahiş cezai şartın hâkim tarafından indirilmesini emreder1. Hüküm, indirimin hangi ölçütlere göre yapılacağını göstermez; ölçütler içtihatla kurulmuştur. Uygulamada ise dairelerin aynı ölçütleri farklı sırayla tarttığı görülür.
2. Dairelerin ölçüt sıralaması
4. Hukuk Dairesi borçlunun ekonomik durumunu ilk sıraya alır2; 9. Hukuk Dairesi ise iş sözleşmesindeki cezai şartta işçinin korunması ilkesini öne çıkarır. Aradaki fark, aynı miktarın bir dairede yarıya, diğerinde üçte bire indirilmesine yol açmaktadır.
Aranacak olan kararın sonucu değil, sonucu doğuran ölçüttür; ölçüt sıralaması değiştiğinde sonuç da değişir.
3. Değerlendirme
Ölçütlerin kanunda sayılmaması, dairelere geniş bir takdir alanı bırakır. Bu alanın daraltılması için ölçüt sıralamasının içtihadı birleştirme kararıyla belirlenmesi gerekir.
Dipnotlar
Kaynakça
- Eren, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 28. baskı, Ankara 2024, s. 1189–1204.
- Oğuzman, Kemal / Öz, Turgut: Borçlar Hukuku Genel Hükümler C. II, İstanbul 2023, s. 542.
- Yargıtay 9. HD, E. 2020/8871, K. 2021/4402.
Bu makaleye atıf: Arat, Selim: "Cezai şartın tenkisinde ölçüt arayışı", İçtihad AI Yazılar, 12.03.2026, ictihad.ai/makale/cezai-sartin-tenkisi
Bu bir hukuki görüş değildir.