Çelişkiler ve eksik deliller nasıl bulunur?
- 1
Belgeler okunur
Her belgeden olaylar, tarihsiz olgular (ücret, vardiya, kusur, saat) ve belgede anılan deliller çıkarılır.
- 2
İfadeler doğrulanır
Her öğenin belgedeki ifadesi metinde aranır. Bulunamayan ifade karşılaştırmaya hiç girmez.
- 3
Belgeler karşılaştırılır
Birbiriyle bağdaşmayan beyan ve kayıtlar ile dosyada olması gerektiği hâlde olmayan deliller çıkar.
- 4
Sorular listelenir
Davanın sonucunu değiştirebilecek, müvekkile, tanığa ya da karşı tarafa sorulacak sorular dayanağıyla gelir.
Dosyadaki çelişkili beyanları nasıl bulurum?
Çelişki çoğu zaman iki belgenin arasında saklıdır: dava dilekçesinin üçüncü sayfasındaki bir tarih ile bilirkişi raporunun ekindeki bir kayıt, ya da bir tanığın ilk ifadesi ile duruşmadaki beyanı. Bunu elle bulmak için her olguyu bütün belgelerde aramanız gerekir.
Dosya analizi bu karşılaştırmayı belgeler arasında yapar. Önce her belgeden tarihli olaylar, tarihsiz olgular (aylık ücret, vardiya düzeni, kusur, olay saati, olay yeri) ve belgede anılan deliller çıkarılır. Sonra aynı olgu hakkında bağdaşmayan iki öğe aranır: tarih, saat, yer, tutar, kişi ya da olayın oluş biçimi farklıysa çelişki olarak listelenir. Her çelişki iki kaynağıyla, konusu, türü ve önem derecesiyle gelir.
Tanık ifadesi tutanakla çelişiyorsa nasıl yakalarım?
Beyan ile resmi kayıt, rapor ya da tutanak arasındaki çelişki "Kayıtla bağdaşmıyor" türüyle, tanığın anlatımı kendi içinde ya da başka bir delille bağdaşmıyorsa "Tanık beyanı" türüyle gösterilir. Örneğin trafik kazasında tanık kazanın akşam saatlerinde olduğunu söylerken kaza tespit tutanağında öğle saati yazıyorsa, iki ifade yan yana iki kutuda durur: belge adı, sayfa, beyan sahibi ve belgedeki ifade.
Her kutudaki "Belgede gösterin" düğmesi belgeyi, ifadenin geçtiği yer vurgulanmış olarak açar. Tanığın işten ayrıldıktan sonraki bir olayı gördüğünü anlatması gibi kendi içinde imkânsız anlatımlar da bu türde yakalanır. Tanıkların tüm beyanları ve onlara sorulabilecek sorular için tanıklar ve duruşma hazırlığı sayfasına bakabilirsiniz.
Hangi farklılıklar çelişki sayılmaz?
Tarafların dilekçelerindeki karşılıklı iddialar çelişki olarak listelenmez. Davacı sözlü fesih, davalı yazılı fesih diyorsa bu uyuşmazlığın kendisidir ve siz bunu zaten bilirsiniz. Bir tarafın iddiası ancak resmi kayıt, rapor, tutanak, tanık beyanı ya da aynı tarafın başka bir beyanıyla bağdaşmıyorsa çelişki sayılır.
Aynı olgunun farklı kelimelerle anlatılması, aynı gün yaşanan iki ayrı olay ve birini tamamlayan iki bilgi de çelişki değildir: iki öğe aynı anda doğru olabiliyorsa listeye girmez. Bir delilin zayıf ya da eksik olması da çelişki değil, eksik delil ya da kritik soru olarak ayrı başlıkta yer alır. Böylece liste, gerçekten üzerinde durmanız gereken noktalarla sınırlı kalır.
Müvekkilimin kendi belgeleri birbiriyle çelişiyor mu?
En değerli bulgulardan biri budur, çünkü karşı taraf bunu duruşmada önünüze koymadan önce görmeniz gerekir. Aynı tarafın ya da aynı kişinin farklı belgelerdeki beyanları bağdaşmıyorsa "Aynı tarafın beyanları" türüyle gösterilir: müvekkilin ihtarnamesinde yazan ücret ile dava dilekçesindeki ücret, ya da arabuluculuk başvurusundaki fesih tarihi ile dilekçedeki fesih tarihi gibi.
Dilekçeler aşamasından sonra iddiayı değiştirmek ya da genişletmek Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.141 uyarınca sınırlıdır; bu yüzden müvekkilin belgelerindeki tutarsızlığı dava açılmadan ya da cevap dilekçesi verilmeden görmek, düzeltme imkânı varken görmek demektir. Dosya kartında müvekkil ve karşı taraf adı yazılıysa değerlendirme müvekkilinizin tarafından yapılır; yazılı değilse iki taraf açısından ele alınır.
Bulguların belgede gerçekten yazdığından nasıl emin olurum?
Analiz belgelerin serbest bir özetinden yapılmaz. Karşılaştırmaya yalnız, belgedeki ifadesi metinde birebir bulunmuş olaylar, olgular ve deliller girer; ifadesi bulunamayan bir öğe üzerine çelişki kurulamaz. Her bulgu bu doğrulanmış öğelere dayanmak zorundadır, dayanağı gösterilemeyen bulgu listeden düşer.
Ekranda gördüğünüz ifade ve sayfa numarası da sonradan yazılmaz; doğrulanmış öğenin kendisinden gelir. Belgede bulunamayan ifade gösterilmez. Sayfa numarası PDF ve taranmış belgelerde, ifadenin belgede bulunduğu yerden hesaplanır. Yine de değerlendirme sizindir: her bulguyu belgenin kendisinden bir tıkla kontrol edersiniz.
Çelişkilerin önem derecesi neye göre belirlenir?
Her çelişki Önemli, Orta ya da Düşük olarak işaretlenir ve önemli olanlar listenin başında durur. Açıklamada neyin neyle bağdaşmadığı ve bunun dava için ne anlama geldiği bir iki cümleyle yazılır. Fesih nedeninin resmi kayıtla bağdaşmaması ya da kusur oranını değiştirecek bir saat farkı önemli; sonuca etkisi sınırlı bir isim yazımı farkı ise düşük önemde görünebilir.
Önem derecesi bir puan ya da yüzde değildir, okuma sıranızı belirlemenize yarar. Bir çelişkinin gerçekten aleyhe mi lehe mi kullanılacağına dosyanın bütününe bakarak siz karar verirsiniz.
Dosyada eksik olan deliller nasıl tespit edilir?
Eksik delil listesi genel bir "şu da olsa iyi olur" listesi değildir; her madde dosyadaki somut bir öğeye dayanır. Üç durum aranır: bir belgede "ekte sunulmuştur" ya da "sunulacaktır" denip dosyada karşılığı olmayan belge; önemli bir iddianın dayanaksız kalması (fazla çalışma iddiası var, puantaj kaydı ya da bordro yok); bilirkişi raporunun "dosyada bulunmadığından" dediği belge.
Dosyada zaten bulunan bir belge eksik sayılmaz. Her eksik delilin yanında neden önemli olduğu ve kimin aleyhine sonuç doğurabileceği yazar; dayanağına tıkladığınızda eksikliği gösteren ifade açılır. İspat yükü kural olarak iddia edilen olgudan hak çıkaran taraftadır (Türk Medeni Kanunu m.6, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190); eksik delilin kimin aleyhine olduğu da çoğu zaman buradan belirlenir.
Eksik delili ne zaman ve nasıl tamamlamalıyım?
Deliller kural olarak dava ve cevap dilekçesinde gösterilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119 ve m.129); sonradan delil gösterme imkânı sınırlıdır (m.145). Bu nedenle eksik delil listesine en çok dava açmadan ya da cevap dilekçesini vermeden önce bakmak işe yarar. Karşı tarafta ya da bir kurumda bulunan belge için mahkemeden celp talep edilir; bu talepler duruşma hazırlığında ayrıca listelenir.
Belge müvekkildeyse dosyaya belge yükleme linki oluşturup müvekkilinize gönderebilirsiniz; müvekkil giriş yapmadan belgeyi bırakır, belge doğrudan dosyanın belgelerine düşer. Müvekkile yazacağınız durum yazısında da analizdeki eksik belgeler, tamamlanması gereken belgeler olarak yer alır. Yeni belge geldiğinde analiz kendiliğinden güncellenir.
Kritik sorular ne işe yarar?
Kritik sorular, davanın sonucunu değiştirebilecek ve sizin müvekkile, tanığa ya da karşı tarafa sormanız ya da araştırmanız gereken sorulardır: ispat yükünün kimde olduğu, bir tanığın neden iki farklı saat söylediği, bir tutarsızlığın açıklaması, eksik bir belgenin nereden temin edileceği.
Her soru dosyadaki somut öğelere dayanır ve dayanaklarına tıklayınca ilgili ifadeler açılır; genel bir hukuk sorusu yazılmaz. Müvekkil görüşmesine bu listeyle girmek, görüşmeyi dosyanın gerçekten açık kalan noktalarına odaklar.
İşçilik, trafik, kira ve boşanma dosyalarında hangi çelişkiler sık çıkar?
İşçilik alacağında dilekçedeki ücret ile bordro ve tanık beyanı, işçinin fesih nedeni ile SGK kaydındaki çıkış bilgisi, çalışma saatleri ile vardiya kayıtları sık çelişir. Fazla çalışmada imzalı bordrolarda tahakkuk varsa daha fazlasının yazılı delille ispatı aranabildiğinden bordro ile tanık beyanı arasındaki farkın önemi büyüktür. Trafik kazasında kaza saati, şerit, hız ve ışık durumu tutanak, tanık ve kusur raporu arasında farklı yazabilir.
Kira uyuşmazlığında ödendiği söylenen kira ile banka kaydı, ihtarnamenin tebliğ tarihi ile dilekçede anılan tarih; boşanma davasında tanığın anlattığı olayın tarihi ile o tarihte tanığın başka bir şehirde olduğunu gösteren belge karşılaştırılır. Çelişkili tanık beyanları uygulamada hükme esas alınmakta tereddüt doğurduğundan, bu tür bir bulguyu emsal kararlarla desteklemek için emsal karar aramasını kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çelişkiler ekranda nasıl gösterilir?
Her çelişki konusu, türü (kayıtla bağdaşmıyor, aynı tarafın beyanları, tanık beyanı) ve önem derecesiyle gelir. Altında iki kaynak yan yana durur: belge adı, sayfa, beyan sahibi ve belgedeki ifade. Her kaynaktan belgeyi ifadenin geçtiği yer vurgulanmış olarak açabilirsiniz.
Tarafların karşılıklı iddiaları neden çelişki olarak listelenmiyor?
Davacının bir şey, davalının başka bir şey söylemesi uyuşmazlığın kendisidir ve bunu zaten bilirsiniz. Bir iddia ancak resmi kayıt, rapor, tutanak, tanık beyanı ya da aynı tarafın başka bir beyanıyla bağdaşmıyorsa çelişki olarak gösterilir.
Belgede yazmayan bir ifadeye dayanan bulgu çıkabilir mi?
Hayır. Karşılaştırmaya yalnız ifadesi belgede birebir bulunmuş öğeler girer ve her bulgu bu öğelere dayanmak zorundadır. Dayanağı gösterilemeyen bulgu listeden düşer; belgede bulunamayan ifade gösterilmez.
Eksik delil listesi neye göre hazırlanıyor?
Dosyadaki somut öğelere göre: bir belgede ekte sunulduğu söylenip dosyada olmayan belge, önemli bir iddianın dayanaksız kalması ve bilirkişi raporunun dosyada bulunmadığını belirttiği belge. Dosyada bulunan bir belge eksik sayılmaz ve her madde dayanağıyla gösterilir.
Müvekkilimin hangi taraf olduğunu nasıl biliyor?
Dosya kartına yazdığınız müvekkil ve karşı taraf adından. Bu bilgiler yazılı değilse çelişkiler ve sorular iki taraf açısından değerlendirilir.
Analizden sonra dosyaya belge eklersem ne olur?
Analiz ekranı dosyanın analizden sonra değiştiğini ve kaç belgenin eklendiğini söyler. Kendiliğinden güncelleme açıksa yeni belgeler okunur ve analiz yenilenir; kapalıysa analizi tek tıkla yeniden başlatırsınız.
Bulgular hukuki görüş yerine geçer mi?
Hayır. Bulgular sizin incelemeniz için hazırlanır; her biri dayandığı belge ve ifadeyle gelir ki kontrol etmeniz kolay olsun. Hangi çelişkinin nasıl kullanılacağına ve hangi delilin tamamlanacağına siz karar verirsiniz.
Ücretsiz denemede kullanılabilir mi?
Evet. Dosya analizi 3 günlük ücretsiz denemede açıktır, kredi kartı istenmez.
Bu sayfa İçtihad AI'ın nasıl çalıştığını anlatır. Uygulamanın çıktıları avukatın incelemesi için taslaktır, hukuki görüş yerine geçmez; son değerlendirme ve sorumluluk avukata aittir. Ayrıntılar Yasal Uyarı sayfasında.
İlgili özellikler ve araçlar
Kronoloji, çelişkiler, tanıklar tek ekranda
Hangi iddia kaç belgeyle destekleniyor
Tanık kartları ve sorulacak sorular
Olaylar belge ve sayfasıyla tarih sırasında
Karşı belgedeki açıkları tarayın
Bulguyu kararlarla destekleyin
