AİHM Daire · E. 43526/02 · 16.06.2009
Gözaltında kötü muamele iddiasının ve bu iddialara ilişkin soruşturmanın etkisizliğinin incelenmesi
AİHM Daire, 16.06.2009 tarihli kararında (E. 43526/02) şu meseleyi çözdü: gözaltında kötü muamele iddiasının ve bu iddialara ilişkin soruşturmanın etkisizliğinin incelenmesi. AİHM, başvuranların kötü muameleye maruz kaldıklarına dair makul şüphe uyandıracak delil bulunmadığını ve sağlık raporlarının aksini ispatlayamadıklarını belirterek ihlal olmadığına karar vermiştir.
Özet güncelleme:
Mahkemenin vardığı sonuç
AİHM, başvuranların kötü muameleye maruz kaldıklarına dair makul şüphe uyandıracak delil bulunmadığını ve sağlık raporlarının aksini ispatlayamadıklarını belirterek ihlal olmadığına karar vermiştir.
Belirleyici olgular
- Başvuranlar gözaltında kötü muameleye maruz kaldıklarını iddia etmiştir.
- Gözaltı sonrasındaki sağlık raporlarında darp ve cebir izine rastlanmamıştır.
- Başvuranlar savcı ve hakim önünde kötü muameleden bahsetmemiştir.
Karardan
“Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine; KARAR VERMĐŞTĐR.”
Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Bu karara atıf
AİHM Daire, E. 43526/02, T. 16.06.2009
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Karar metni
Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı
CONSEIL
DE L’EUROPE
AVRUPA
KONSEYĐ
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ
ĐKĐNCĐ DAĐRE
AYTAN VE ÖMER POLAT -TÜRKĐYE DAVASI
(Başvuru no:43526/02)
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ
STRAZBURG 16 Haziran 2009
Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.
______________________________________________________________________________________
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (43526/02) no’lu davanın nedeni (T.C.
vatandaşları) Aytan Polat ve eşi Ömer Polat’ın (başvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları
Mahkemesi’ne 24 Ağustos 2001 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin
Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.
Başvuranlar, Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuranlar, Aytan Polat ve Ömer Polat sırasıyla 1965 ve 1963 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet etmektedirler.
20 Nisan 2001 tarihinde, saat 03.50’ye doğru başvuranlar, polis tarafından PKK’ya karşı yürütülen operasyonlar çerçevesinde evlerinde yakalanmışlardır.
20 Nisan 2001 tarihinde polis tarafından düzenlenen ve başvuranlar tarafından imzalanan yakalama tutanağına göre, aynı operasyon çerçevesinde 19 Nisan 2001 tarihinde
Diyarbakır’da yakalanan N.I. isimli şüpheli, , sözkonusu örgütün üyesi olduğunu itiraf etmiş ve bu örgüt bünyesinde başvuranların faaliyetleri hususunda bilgi vermiştir. N.I. ile birlikte başvuranların evine gelen polis memurları, evlerinde yapılan aramanın ardından başvuranları kendi rızalarıyla Emniyet Müdürlüğü’ne götürmüşlerdir.
Başvuranlar, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi ekiplerince gözaltına alınmıştır. Emniyet Müdürlüğü’nün talebi üzerine, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi
Savcısı, başvuranların gözaltı süresini 24 Nisan 2001 tarihine kadar uzatmış bilahare sözkonusu sürenin 4 gün daha uzatılmasına karar vermiştir.
Gözaltının ilk günlerinde başvuranların avukat yardımı almalarına izin verilmemiştir. Aytan
Polat’ın avukatla yaptığı ilk görüşme 24 Nisan, Ömer Polat’ın avukatla yaptığı ilk görüşme 27
Nisan tarihlerinde güvenlik güçlerinin nezaretinde gerçekleşmiştir.
27 Nisan 2001 tarihinde, polis, başvuranların ifadelerini almıştır. Başvuranlar tarafından imzalanan tutanaklara göre, başvuranlar, PKK’ya karşı düzenlenen operasyonlar çerçevesinde sorgulanmışlardır. Başvuranlar, sözkonusu örgüt tarafından ileri sürülen fikirleri paylaştıklarını ifade etmişlerdir.
28 Nisan 2001 tarihinde, başvuranlar, adli tabip tarafından muayene edilmişlerdir. Adli tabip raporunda hiçbir kötü muamele izine rastlanmadığını belirtmiştir.
28 Nisan 2001 tarihinde, Savcı tarafından başvuranların ifadeleri alınmıştır. Savcı karşısında başvuranlar, gözleri bantlı olarak verdiklerini dile getirdikleri ifadeleri değiştirmiş ve kendileri hakkında yapılan suçlamaları reddetmiştir. Buna karşın, 20 Nisan 2001 tarihli yakalanma tutanağının doğruluğunu teyit etmişlerdir. Başvuranlar, aynı gün serbest bırakılmıştır.
2
22 Mayıs 2001 tarihinde, aleyhteki kanıtların yetersizliğinden, Savcı, başvuranlar hakkında takipsizlik kararı vermiştir.
Ancak, başvuranlar, 27 Nisan 2001 tarihinde, gözaltından sorumlu polisler hakkında şikayette bulunmuşlardır. Buna karşın 4 Temmuz 2001 tarihinde Savcı, takipsizlik kararı vermiş ve sözkonusu karar 27 Temmuz 2001 tarihinde, Siverek Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığınca onanmıştır.
HUKUK
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐŞKĐN
A. AĐHS’nin 3. maddesi
AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunarak, başvuranlar, gözaltı sırasında kendilerine uygulanan kötü muameleden ve kötü şartlardan şikayetçi olmaktadırlar. Başvuranlar, 27 Nisan 2001 tarihinde suç duyurusunda bulunduklarını iddia etmektedirler. Buna karşın, 4 Temmuz 2001 tarihinde Savcı, takipsizlik kararı vermiş ve sözkonusu karar Siverek Ağır Ceza Mahkemesi
Başkanlığı’nca 27 Temmuz 2001 tarihinde onanmıştır.
Hükümet, başvuranların AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında yaptıkları şikayetleri ulusal mahkemeler önünde dile getirmediklerini belirterek iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.
AĐHM, izleyen nedenlerden ötürü başvurunun bu kısmımın her halükarda kabuledilemez nitelikte olması nedeniyle başvuranların iç hukuk yollarını tüketip tüketmedikleri hususunda karar vermeye gerek olmadığı kanaatindedir.
Mevcut davada, başvuranlar, gözaltında kötü muameleye maruz kaldıklarına ilişkin şikayetlerini destekleyebilmek hiçbir belge sunmamışlardır. Üstelik gözaltı bitiminde düzenlenen sağlık raporlarında başvuranların hiçbir darp ve cebir izine maruz kalmadıkları belirtilmektedir. Başvuranların avukatlarının, 28 Nisan 2001 tarihinde düzenlenen sağlık raporlarının kesinlik ve doğruluğuna itiraz etmesine rağmen başvuranların başka bir doktor tarafından görülmesine izin verilmediğini ileri sürmemiştir. Ayrıca, dosya unsurlarından gözaltının herhangi bir safhasında veya başvuranların tahliyesinden sonra başka bir doktor tarafından muayene edilme girişiminde bulundukları sonucuna ulaşılamamaktadır.
Ayrıca AĐHM, gözaltının sonunda ifadelerini alan Savcı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi karşısında başvuranların, polise verdikleri ifadeleri, kötü muameleden söz etmeden sadece “gözleri bantlı” olarak imzaladıklarını belirterek inkar etmekle yetindiklerini tespit etmektedir (Karadeniz-Türkiye, başvuru no: 53048/99, 21 Mart 2006).
Sonuç olarak, AĐHM, başvuranların şikayetine konu olan polis tarafından kötü muamele uygulandığı hususunda makul şüphe uyandırabilecek ve/veya mevcut davada adli mercilerin tutumlarını tartışma konusu yapma imkanı tanıyan hiçbir unsura sahip değildir. Sonuç olarak, başvuranlar iç hukuk yollarını tüketmemiş olsalar dahi, AĐHM, başvurunun bu kısmının açıkça mesnetten yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiği kanaatindedir.
3
B. AĐHS’nin 6/3 c) maddesi
Başvuranlar, gözaltı sırasında avukat yardımından yararlanamamaktan şikayetçidirler.
Başvuranlar, AĐHS’nin 6/3 c) maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
AĐHM, başvuranların takipsizlik kararından faydalandıklarını, dolayısıyla ne yargılandıklarını ne mahkum edildiklerini gözlemlemektedir. Dolayısıyla AĐHM, muhtemel bir dava başlatabilecek hataların takipsizlik kararı ile telafi edilmiş olarak düşünülebileceği kanaatindedir (mutatis, mutandis, Dieter Franz Kayser – Đtalya, başvuru no: 58879/00, 22
Mayıs 2003). Başvuranların, AĐHS’nin 6. maddesinin ihlalinden mağdur olduklarını ileri süremeyecekleri sonucuna ulaşılmaktadır. Başvurunun bu kısmı açıkça mesnetten yoksundur ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.
C. AĐHS’nin 5. maddesi 1. AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafının c) bendi ve 2. paragrafı
Başvuranlar, bir suç işledikleri şüphesini uyandıran makul nedenlerin bulunmamasından ve haklarındaki suçlamalar hususunda bilgilendirilmemelerinden şikayetçi olmaktadırlar.
Başvuranlar, AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafının c) bendine ve 2. paragrafına atıfta bulunmaktadır.
Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.
Mevcut davada, AĐHM, 20 Nisan 2001 tarihinde, başvuranların, PKK’ya karşı düzenlenen operasyon çerçevesinde polis tarafından yakalandıklarını belirlemektedir. Başvuranlar tarafından imzalanan yakalama tutanağı, başvuranların, sözkonusu örgütün üyesi olduğu ileri sürülen bir kişi tarafından verilen bilgilerin ardından yakalandıklarını ortaya koymaktadır. 27
Nisan 2001 tarihinde, polis başvuranların ifadesini almıştır. Sonuç olarak başvuranların imzaladıkları tutanağa göre, başvuranlar, sözkonusu örgüt adına olan faaliyetleri hususunda sorgulanmışlardır.
Yukarıda söylenenler ve dosya unsurları göz önüne alındığında, şüphelerin gereken seviyede olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Özgürlükten yoksun bırakma, ilgililere yüklenen şüphelerin doğrulanması veya giderilmesi amacını taşımıştır. Ayrıca, başvuranlar tarafından imzalanan yakalama tutanağı, yakalama gerekçelerini belirtmiştir. Dolayısıyla, sözkonusu belge, başvuranların yakalanma nedenleri hakkında bilgilendirildiklerini yeterince kanıtlamaktadır (Veske-Türkiye, başvuru no: 11838/02, 20 Şubat 2007).
Başvurunun bu kısmı da açıkça dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.
paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.
2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragrafları a) Đç hukuk yollarının tüketilmesi
Hükümet, iki başlık altında iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Đlk olarak,
Hükümet, gözaltının yasaya uygunluğunun denetimini yaptırmak veya savcılığın gözaltı süresinin uzatılması talimatına itiraz etmek için mahkeme hakimliğine başvuruda bulunma imkanını öngören Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128/4 maddesine atıfta
4
bulunmaktadır. Đkinci olarak ise, Hükümet, kanuna aykırı olarak yakalanan veya haksız yere tutulan kişilere tazminat ödenmesini öngören 466 sayılı yasaya göndermede bulunmaktadır.
Başvuranlar, Hükümet tarafından gösterilen hukuki yolların dava koşullarına uygun olmadığını iddia etmektedirler.
AĐHM, Hükümet’in itirazının, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragrafları uyarınca düzenlenen şikayetin esasına sıkı sıkıya bağlı olduğu kanaatindedir. Dolayısıyla, iç hukuk yollarının tüketilip tüketilmediği hususu esasa ilişkin olarak yapılan inceleme sırasında değerlendirilmelidir.
b) Kabuledilebilirliğe ilişkin diğer kriterler
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5.
paragrafları kapsamında yapılan şikayetlerin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder.
Bu nedenle sözkonusu şikayetler kabuledilebilir niteliktedir.
II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3. , 4. ve 5. PARAGRAFLARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ
ĐDDĐASI HAKKINDA
Başvuranlar, 20 Nisan 2001 tarihinden 28 Nisan 2001 tarihine kadar özgürlüklerinden yoksun bırakılmalarının AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragraflarını ihlal ettiğini iddia etmektedirler.
Mevcut davada, AĐHM, başvuranların gözaltı sürelerinin 20 Nisan 2001 tarihinde başladığını ve 28 Nisan 2001 tarihinde sona erdiğini, dolayısıyla sözkonusu sürenin 8 gün sürdüğünü gözlemlemektedir. AĐHM yerleşik içtihadının da ortaya koyduğu şekli ile böyle bir sürenin ivedilik ifadesi ile bağdaşmadığına şüphe yoktur (Brogan ve diğerleri – Birleşik Krallık, 29
Kasım 1988).
Gözaltının yasaya uygunluğuna itiraz edebilmek ve tazminat talebinde bulunabilmek için başvuru yolunun bulunmadığı kapsamında yapılan şikayet ile ilgili olarak AĐHM, geçmişte,
Hükümet tarafından belirtilen başvuru yollarını incelediğini ve sözkonusu başvuru yollarının,
AĐHS’nin 5. maddesinin 4. ve 5. paragraflarının gerekliliklerini karşılamadığı sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır. Nitekim özgürlüğünden yoksun bırakma işlemlerine uygulanan temel güvencelerden yararlanmadığı takdirde, sözkonusu maddenin 4. satırı uyarınca, başvuran, bizzat veya vekil aracılığıyla dinlenme imkanına sahip olmalıdır (bkz, diğerleri arasından, Keklik ve diğerleri – Türkiye, başvuru no: 77388/01 ve Nikolova-Bulgaristan, başvuru no: 31195/96). Oysa, AĐHM, dosyayı incelediğinde, gözaltı sırasında başvuranların hiçbir zaman hakim karşına çıkmadıklarını, hakimin denetimini yalnızca dosya üzerinden yaptığını belirler. 466 sayılı yasa ile ilgili olarak, AĐHM, sözkonusu hükmün maddeleri uyarınca, savcılık tarafından yürütülen soruşturmanın takipsizlik kararı ile sonuçlanmasından dolayı başvuranların tazminat talep etme imkanlarının bulunduğunu belirler. Mevcut davada, ulusal mahkemeler tazminat ödenmesi için yalnızca takipsizlik kararını temel almaktadırlar.
Oysa tazminat ödenmesi, takipsizlik kararının otomatik bir sonucudur ve hiçbir şekilde özgürlükten yoksun bırakmanın yasaya uygun olmadığının tespiti anlamını taşımamaktadır.
Sonuç olarak, AĐHM, Türk hukukunun, başvuranlara ileri sürülen ihlaller için tazmin hakkı tanıdığı hususunda ikna olamamıştır (Sinan Tanrıkulu ve diğerleri – Türkiye, başvuru no:
5008699, 3 Mayıs 2007).
5
Mevcut davada sözkonusu sonuçtan farklı bir sonuca ulaşmak için hiçbir neden göremeyen
AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddetmektedir. Dolayısıyla AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragraflarının ihlal edildiği sonucuna ulaşmaktadır.
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA
Başvuranların her biri maruz kaldıkları manevi zarar için 15.000 Euro talep etmektedirler.
Ayrıca başvuranlar, avukatlık ücreti ve giderlere ilişkin bir makbuz ile Diyarbakır Barosu avukatlık ücret tarifesini belge olarak sunarak AĐHM önünde yapmış oldukları yargılama masraf ve giderleri için 3.762 Euro talep etmektedirler.
Hükümet, sözkonusu iddialara karşı çıkmaktadır.
AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, başvuranların her birine 2.000 Euro manevi tazminat ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir. Yargılama masraf ve giderler ile ilgili olarak
AĐHM, sahip olduğu unsurları göz önüne alarak, başvuranlara ortaklaşa olarak, 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.
AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE 1. Başvurunun AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragrafları kapsamında yapılan şikayete ilişkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;
2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragraflarının ihlal edildiğine, 3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı
Devlet tarafından aşağıdaki miktarların ödenmesine:
(i)
başvuranların her birine, her türlü vergiden muaf tutularak 2.000 Euro (iki bin Euro) manevi tazminat;
(ii)
başvuranlara ortaklaşa olarak, her türlü vergiden muaf tutularak yargılama masraf ve giderleri için 1.000 Euro (bin Euro);
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
KARAR VERMĐŞTĐR.
Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.
paragraflarına uygun olarak 16 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
6
Bu konudaki diğer kararlar
- Gözaltında kötü muamele iddialarına ilişkin etkili soruşturma yürütülmemesi
AİHM · E. 59564/16 · 17.10.2023
- Başvuranların tutuklanmalarının ve tutukluluklarının devamının hukuka aykırı olduğu iddiası
AİHM · E. 41527/17 · 17.12.2024
- Yakalama ve gözaltı sürecinde kötü muamele iddialarının Sözleşme'nin 3. maddesini ihlal edip etmediği
AİHM · E. 20687/20 · 25.02.2025
- Başvuranların tutukluluklarının hukuka uygunluğu ve Sözleşme'nin 5. maddesi kapsamındaki haklarının ihlal edilip edilmediği
AİHM · E. 59648/16 · 04.03.2025
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.