Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite) · E. 16763/21 · 12.03.2024

Jeotermal saha sözleşmesinin feshinden kaynaklanan tazminat davasında adil yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), 12.03.2024 tarihli kararında (E. 16763/21) şu meseleyi çözdü: jeotermal saha sözleşmesinin feshinden kaynaklanan tazminat davasında adil yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği. Yerel mahkemelerin incelemesi yeterli olup, keyfilik veya açık bir adaletsizlik bulunmadığından adil yargılanma hakkı ihlal edilmemiştir ve başvuru açıkça dayanaktan yoksundur.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

Yerel mahkemelerin incelemesi yeterli olup, keyfilik veya açık bir adaletsizlik bulunmadığından adil yargılanma hakkı ihlal edilmemiştir ve başvuru açıkça dayanaktan yoksundur.

Belirleyici olgular

  • Başvuran şirket ile MTAGM arasındaki sözleşme feshedilmiştir.
  • Yerel mahkemeler bilirkişi raporları alarak davayı reddetmiştir.
  • Başvuran şirket adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

Karardan

“Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle, Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.”

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), E. 16763/21, T. 12.03.2024

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR

Başvuru no. 16763/21ORYA ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş./ Türkiye

Başkan

Pauliine Koskelo,

Hâkimler

Lorraine Schembri Orland,

Davor Derenčinović ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla 12 Mart 2024 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine, İstanbul’da kayıtlı olan ve İstanbul Barosuna bağlı Avukat K. Ulaş tarafından temsil edilen bir elektrik üretim şirketi olan ORYA Enerji Elektrik Üretim A.Ş. (“başvuran şirket”) tarafından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“Mahkeme”), İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, 23 Mart 2021 tarihinde yapılan başvuruyu (no. 16763/21) göz önüne alarak,

Gerçekleştirilen müzakereler sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

SEQ level0 \*arabic \r1 1. Dava, yerel mahkemelerin, başvuran şirket ile Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (bundan sonra “MTAGM” olarak anılacaktır) arasında bir jeotermal sahaya lisans verilmesine ilişkin sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle başvuran şirkete tazminat ödenmesini reddetmesiyle ilgilidir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. MTAGM, bir sahaya ilişkin jeotermal arama lisansı için ihale açmıştır. Başvuran şirket, ihaleden önce ihale belgelerini tam olarak inceleme imkânına sahip olmuştur. Belgelerden veya atıfta bulunulan düzenlemelerden hiçbirinde ilgili sahanın elektrik üretimine uygun olduğu belirtilmemiştir. Ayrıca, MTAGM, sahanın elektrik üretimine uygunluğuna ilişkin herhangi bir iddia öne sürmemiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. İhaleyi kazanan başvuran şirket, 11 Ağustos 2011 tarihinde, 27,142,360.00 ABD doları karşılığında MTAGM ile sözleşme imzalamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Sözleşmenin 9 § 2 maddesinde, sözleşmenin eklerinde ve ihale belgelerinde sunulan jeotermal sahadaki sıcak suyun sıcaklığı ve debi oranına ilişkin ilk teknik verilerin, ilk çalışmaların sonunda elde edildiği belirtilmektedir. Nihai veriler, ancak başvuran şirketin kendi çalışması sonunda elde edilebilmiş ve MTAGM, bu verilerde herhangi bir değişiklik olması durumundan sorumlu tutulamamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. Başvuran şirket, Mahkeme önünde, arazi üzerine jeotermal elektrik santrali inşa etmek amacıyla ihaleye girdiğini belirtmektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Başvuran şirkete göre, daha sonra alanda yaptığı incelemeler, başvuran şirketin talebi üzerine Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından toplanan ve MTAGM tarafından itiraz edilen bir bilirkişi raporunda kısmen teyit edildiği görülen bir sonuç olan sahanın bu tür bir amaca uygun olmadığını ortaya koymuştur.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Başvuran şirket, 27 Haziran 2016 tarihinde, sözleşmenin feshedildiğini MTAGM’ye bildirmiş ve ihale bedelinin iadesini talep etmiştir. MTAGM, 28 Temmuz 2016 tarihinde, bu talebi reddetmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Başvuran şirket, 13 Ekim 2016 tarihinde, sahanın elektrik üretimine uygun olmadığı gerekçesiyle ihale bedelinin iadesi ve yapılan masrafların geri ödenmesi talebiyle Asliye Hukuk Mahkemesi (“Hukuk Mahkemesi”) önünde dava açmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Başvuran şirket, MTAGM’nin arama lisansını satmadan önce gerekli kontrolleri yapmadığını ve/veya zeminde bulunan suyun niteliğinin elektrik üretimine imkân vermediğinin farkında olduğunu iddia etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Başvuran şirket, iddialarını, Medeni Kanun’un 2. maddesi anlamında iyi niyet ilkesine ve Borçlar Kanunu’nun hata ve kasıtlı yanlış beyan ile ilgili hükümlerine dayandırmıştır. Başvuran şirket, sözleşmenin, MTAGM tarafından yürütülen ve özel hukuk kurallarına tabi olan ticari faaliyetleri kapsamına girdiğini değerlendirmiş ve bu nedenle hukuk mahkemelerine dava açtığına dair açıklama yapmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Hukuk Mahkemesi, başvuran şirketin itirazları üzerine iki bilirkişi raporu almıştır. Raporlara göre, başvuran şirket, gerekli tüm araştırmaları yapmamış ve “eksik, sorunlu ve başarısız” tetkik çalışmalarının ardından arazinin yeterli enerji potansiyeline sahip olmadığı sonucuna varmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Hukuk Mahkemesi, 9 Kasım 2017 tarihinde, ilk olarak başvuran şirketin iddialarının bilimsel olarak kanıtlanmadığı ve ikinci olarak sözleşmede veya başka herhangi bir ihale belgesinde ilgili sahanın elektrik üretim santrali inşası için uygun olduğu yönünde herhangi bir taahhüt tespit edemediği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Hukuk Mahkemesi, başvuran şirketin bu ihaleye söz konusu belgelerde ortaya konulan koşulları bilerek girdiğine ve Ticaret Kanunu kapsamında “basiretli bir tacir” olarak hareket etmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. Hukuk Mahkemesi, ayrıca, iddianın zamanaşımına uğradığını değerlendirmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Başvuran şirket, karara karşı temyiz başvurusunda bulunmuş ve Hukuk Mahkemesinin vardığı sonuçlara itiraz etmiştir. Başvuran şirket, ayrıca, bilirkişilerin devlet memuru olduklarını ve dolayısıyla bağımsız olmadıklarını belirterek, bilirkişi raporlarının sonuçları hakkında şikâyette bulunmuştur. Bununla beraber, başvuran şirket, jeofizik alanında bir bilirkişinin atanması gerektiğini ileri sürmüştür.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 15. Temyiz Mahkemesi, başvuran şirketin temyiz başvurusunu reddetmiştir. Temyiz Mahkemesi, sözleşmede, eklerinde ve diğer belgelerde, sahanın elektrik üretimi için uygun olduğunun hiçbir şekilde belirtilmediğini kaydetmiştir. Temyiz Mahkemesi, ayrıca, sözleşmenin 9 § 2 maddesi uyarınca, suyun sıcaklığına ve debisine ilişkin verilerin kesin olmadığını ve nihai verilerinin başlangıçta belirtilenlerle uyuşmaması durumunda MTAGM’nin sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 16. Temyiz Mahkemesine göre, başvuran şirket, belgelerde yer alan verilerin ve bilgilerin yanıltıcı olduğunu uygun bir şekilde ileri sürememiştir. Sonuç olarak, hata veya kasıtlı yanlış beyanın koşulları karşılanmamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 17. Temyiz Mahkemesi, ayrıca, Hukuk Mahkemesi tarafından atanan ve jeoloji mühendisi ve maden mühendisi olan bilirkişilerin bilimsel yeterliliğe sahip olduklarını ve raporlarının yeterli olduğunu değerlendirmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 18. Son olarak, Temyiz Mahkemesi, Asliye Hukuk Mahkemesinin görüşünün aksine, başvuranın davasının zaman aşımına uğramadığını belirtmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 19. Anayasa Mahkemesi, 19 Kasım 2020 tarihinde, başvuran şirketin Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki şikâyetini, açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki şikâyetini konu bakımından (ratione materiae) bağdaşmadığı gerekçesiyle reddetmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 20. Başvuran şirket, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine dayanarak, yerel mahkemelerin MTAGM’yi sorumlu tutmayı ve tazminat talebini reddettikleri hususunda şikâyette bulunmuştur. Başvuran şirket ayrıca, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak, bilirkişi raporlarının niteliğinden, yerel mahkemelerin bu raporlara yönelik itirazlarını ele alış biçiminden ve keyfi olduğunu iddia ettiği yargılamaların sonucundan şikâyetçi olmuştur. Başvuran şirket, ayrıca, yüksek mahkemelerin gerekçesinden şikâyetçi olmuştur.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

Sözleşme’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesinin İhlal Edildiği İddiası Hakkında

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 21. Mahkeme, özel taraflar arasındaki medeni hukuk uyuşmazlığının, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında Devletin sorumluluğunu devreye sokmayacağını yinelemektedir. Özellikle, Devletin yargı sistemi aracılığıyla bir özel hukuk uyuşmazlığının karara bağlanması için ortam sağlamış olması, tek başına, Devletin Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında mülkiyet haklarına müdahalesine yol açmaz. Devlet, mahkeme kararları iç hukuka uygun bir şekilde verilmediyse ya da Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine aykırı olarak keyfilik veya açıkça makul olmama nedeniyle hatalıysa, bu tür kararların neden olduğu zararlardan sorumlu tutulabilir. Bununla birlikte, Mahkeme’nin iç hukukun doğru bir şekilde yorumlanıp uygulandığını teyit etme yetkisi sınırlıdır ve görevi ulusal mahkemelerin yerini almak değildir. Mahkeme’nin rolü daha ziyade, ulusal mahkemelerin kararlarının keyfi ya da açıkça makul olmaktan uzak olmamasını sağlamaktır (bk. Zagrebačka banka d.d./Hırvatistan, no. 39544/05, § 250, 12 Aralık 2013 ve bu kapsamda atıfta bulunulan içtihat).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 22. Sözleşme’ye taraf olan tüm Devletlerin, tüzel kişiler de dâhil olmak üzere bireyler arasındaki özel hukuk ilişkilerini düzenleyen mevzuatı, bu hukuki ilişkilerin mülkiyet ile ilgili etkilerini belirleyen ve bazı durumlarda bir kişiyi sahip olduğu bir şeyi bir başkasına vermeye zorlayan kurallar içermektedir. Bu türde bir kuralın, bir kişi keyfi ve haksız bir şekilde başkası lehine mülkiyetinden mahrum bırakılmadıkça, ilke olarak Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine aykırı olduğu değerlendirilemez (aynı kararda, § 251).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 23. Mahkeme, ayrıca, mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi hakkına yönelik bir müdahale özel bir kişi tarafından gerçekleştirildiğinde, Devletin iç hukuk sisteminde mülkiyet haklarının kanunla yeterince korunmasını ve müdahalenin mağduruna hakkını arayabilmesi için uygun olduğu durumlarda uğranılan zarar için tazminat talep etme yolu da olmak üzere yeterli hukuk yolları sağlanmasını temin etmesi yönünde pozitif bir yükümlülük ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla, Devletin bu tür bir bağlamda almasının gerekli olabileceği tedbirler önleyici ve telafi edici nitelikte olabilir (bk., Kotov / Rusya [BD], no. 54522/00, § 113, 3 Nisan 2012).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 24. Devletin belirli durumlarda temin etmesi gerekebilecek telafi edici tedbirler, mağdur olan tarafın haklarını etkili bir şekilde ileri sürmesine olanak tanıyan uygun bir yasal mekanizma içermektedir. Her ne kadar Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi usule ilişkin açık bir gereklilik içermese de, Mahkeme tarafından, hem Devlet makamlarını kapsayan davalarda hem de yalnızca özel taraflar arasındaki davalarda bu hüküm kapsamındaki usulü nitelikli pozitif yükümlülüklerin varlığı kabul edilmiştir. Dolayısıyla, sözü edilen ikinci kategoriye ait davalarda (Anheuser-Busch Inc./Portekiz [BD], no. 73049/01, § 83, AİHM 2007I) Mahkeme, Devletlerin gerekli usulü güvenceleri sağlayan ve dolayısıyla yerel mahkemelerin ve makamların özel kişiler arasındaki uyuşmazlıkları etkili ve adil bir şekilde karara bağlamasını sağlayan yargısal usulleri temin etme yükümlülüğü altında olduğuna karar vermiştir (aynı kararda, § 114 ve bu kapsamda atıfta bulunulan kararlar).

25. Son olarak, Devletin Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki pozitif ve negatif yükümlülükleri arasındaki sınırlar kesin bir tanımlama yapmaya elverişli değildir. Ancak, uygulanabilir ilkeler benzerdir (Saraç ve Diğerleri/Türkiye, no. 23189/09, § 71, 30 Mart 2021).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 26. Sözleşmenin iç hukuktaki kesin niteliği ne olursa olsun, Mahkeme, sözleşmenin, MTAGM’nin ticari faaliyetleriyle ilgili olduğunu ve özel hukuk kurallarına tabi olduğunu gözlemlemektedir. Ayrıca, bu husus başvuran şirket tarafından da teyit edilmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 27. Mahkeme, başvuran şirket tarafından açıkça kabul edilen sözleşmenin akdedilmesinin ve ifa edilmesinin, kamu yetkilerinin veya imtiyazlarının kullanılmasını içermediğini kaydetmektedir. Sözleşmenin diğer tarafının idari bir kuruluş olmasına karşın, söz konusu kuruluşun bu niteliğin sonucu olarak sözleşmeye ve uygulanmasına müdahalesi söz konusu olmamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 28. Dolayısıyla, Mahkeme’nin, yerel mahkeme kararlarının Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine aykırı olarak keyfilik veya açıkça makul olmama nedeniyle hatalı olması ve başvuran şirkete haklarını öne sürmek için uygun bir hukuk yolu sağlanması durumunda bunu teyit etmesi gerekmektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 29. Başvuran şirket, iyi niyetle hareket etmediğini iddia ettiği MTAGM tarafından yanıltıldığı iddiasına dayanarak sözleşmeyi feshetmek ve ihale bedelinin iadesini ve yapılan masrafların geri ödenmesini istediğinde, kendi argümanlarını öne sürebildiği ve karşı tarafın argümanlarına itiraz edebildiği hukuksal işlemler başlatabilmiştir.

30. Yerel mahkemeler, bilirkişi raporu talep edilmesini ve başvuran şirketin itirazlarının ikinci bir bilirkişi raporu istenerek ele alınmasını da içeren yeterli bir inceleme yapmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 31. Temyiz Mahkemesinin, başvuran şirketin en son raporu hazırlayan bilirkişilerin devlet memuru olduğu yönündeki iddiasına özellikle yanıt vermediği doğrudur. Bununla birlikte, başvuran şirket, söz konusu bilirkişilerin hangi idareye bağlı olduğunu belirtmemiş ve tarafsızlıklarına ilişkin şüpheleri objektif olarak haklı kılabileceği gerekçelere dair herhangi bir açıklama yapmamıştır. Ayrıca, başvuran şirket, söz konusu şikâyeti Mahkeme önünde dile getirmemiş ve raporun bir nüshasını dahi sunmamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 32. Her halükârda, Temyiz Mahkemesi, kararını, uygunluğuna ve doğruluğuna başvuran şirket tarafından itiraz edilen bilirkişi raporunun teknik yönlerine dayandırmamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 33. Temyiz Mahkemesi, başvuran şirkete sözleşmede söz konusu sahanın bir elektrik üretim santrali inşa etme amacına uygun olduğuna dair herhangi bir taahhütte bulunulmadığı ve sözleşmenin 9 § 2 maddesi uyarınca, suyun sıcaklığı ve debisine ilişkin verilerin kesin olmadığı ve nihai verilerin başlangıçta belirtilenlerle uyuşmaması durumunda MTAGM’nin sorumlu tutulamayacağı gerekçelerine dayanarak davayı reddetmiştir. Mahkeme’nin görevi, kendisini, keyfi ya da açıkça makul olmaktan uzak olmadığı müddetçe, yerel mahkemelerin olgulara ve iç hukuka ilişkin yorumlarının yerine koymak değildir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 34. Dolayısıyla, söz konusu şikâyet açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddeleri uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

Sözleşme’nin 6. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 35. Başvuran şirket, ayrıca, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamında şikâyetler öne sürmüştür. Bu şikâyetlerin yukarıda incelenenlere göre farklı konular gündeme getirdiği varsayılsa dahi, Mahkeme, elindeki tüm belgeler ışığında ve şikâyet edilen hususun yetki alanına girdiği ölçüde, bu şikâyetin Sözleşme veya Protokollerinde yer alan hakların ve özgürlüklerin ihlal edildiğini göstermediği kanaatindedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 36. Dolayısıyla, başvurunun bu kısmı, aynı şekilde, Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.

Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,

Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup, 11 Nisan 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Pauliine KoskeloYazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.