Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Komite · E. 15591/17 · 18.11.2025

AİHS'nin 5/3. maddesi kapsamında gözaltı veya tutukluluk süresinin makul olmaması

AİHM Komite, 18.11.2025 tarihli kararında (E. 15591/17) şu meseleyi çözdü: AİHS'nin 5/3. maddesi kapsamında gözaltı veya tutukluluk süresinin makul olmaması. Mahkeme, tutukluluk süresinin uzunluğu sebebiyle Sözleşme'nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğine ve başvurana manevi tazminat ile masraf ödenmesine karar vermiştir.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

Mahkeme, tutukluluk süresinin uzunluğu sebebiyle Sözleşme'nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğine ve başvurana manevi tazminat ile masraf ödenmesine karar vermiştir.

Belirleyici olgular

  • Başvuran tutuklu yargılanmıştır.
  • AİHM'e Sözleşme'nin 5/3. maddesi uyarınca başvurmuştur.

Karardan

“Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğine,”

İlgili mevzuat

CMK m. 141 · Anayasa m. 19 · CMK m. 100 · CMK m. 101

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Komite, E. 15591/17, T. 18.11.2025

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

YILDIZ/TÜRKİYE (Başvuru no. 15591/17)

KARAR

STRAZBURG 18 Kasım 2025

İşbu karar kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Yıldız/Türkiye davasında,

Başkan

Jovan Ilievski

Hâkimler

Oddný Mjöll Arnardóttir,

Stéphane Pisani ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 1969 doğumlu ve Diyarbakır’da ikamet eden, Diyarbakır Barosuna kayıtlı Avukat M. Özdemir tarafından temsil edilen Türk vatandaşı olan Mehmet Yıldız (“başvuran”) tarafından 20 Ocak 2017 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapılan başvuruyu (no. 15591/17),

Sözleşmenin 5. maddesinin 3. fıkrası kapsamındaki şikâyetleri, o dönemde görevlisi Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi eski Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesi ve başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğunun beyan edilmesi kararını,

Tarafların görüşlerini,

Hükümetin, başvurunun bir Komite tarafından incelenmesine karşı itirazının reddedildiği kararı dikkate alarak;

21 Ekim 2025 tarihinde gerçekleştirdiği kapalı müzakerelerin ardından, aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVA KONUSU

SEQ level0 \*arabic \r1 1. Dava, başvuranın silahlı bir terör örgütüne üye olma şüphesiyle tutuklanmasına ilişkindir

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. Başvuran, 30 Nisan 2011 tarihinde silahlı terör örgütü PKK’ya (Kürdistan İşçi Partisi) üye olma şüphesiyle yakalanmıştır. Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesi, 3 Mayıs 2011 tarihinde, birkaç kişinin yanı sıra başvuranın da suç işlediğine dair kuvvetli şüphe bulunması, suçun niteliği ve delillerin durumu nedeniyle adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı gerekçesiyle tutuklanmasına karar vermiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. Başvuranın tutuklanmasına ve tutukluluğunun uzatılmasına ilişkin kararlara karşı yaptığı itirazlar ile tahliye talepleri, iddia edilen suçun niteliği, söz konusu suçu işlediğine dair kuvvetli şüphe bulunması, verilmesi muhtemel cezanın ağırlığı, başvuranın kaçma ve delilleri karartma riski gerekçeleriyle, yerel mahkemeler bu hususlarda başvuranın durumuna ilişkin daha fazla ayrıntı vermeden ve ayrıca Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (“CMK”) 100 § 3 maddesinde sayılan ve “katalog suçlar” olarak bilinen suçlar arasında yer alan suçun ağırlığı dikkate alınarak yetkili yerel mahkemeler tarafından reddedilmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Diyarbakır Cumhuriyet savcısı, 17 Haziran 2011 tarihinde yasa dışı örgüte yardım ve yataklık suçlamasıyla başvuran hakkında bir iddianame düzenlemiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. 29 Ocak 2014 tarihinde başvuran, tutukluluğuna itiraz ederek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Başvuran, 23 Mayıs 2014 tarihinde tahliye edilmiştir. Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesi, 27 Mayıs 2014 tarihinde başvuranı isnat edildiği şekilde suçlu bulmuş ve dört yıl sekiz ay yedi gün hapis cezasına mahkûm etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Anayasa Mahkemesi, 12 Haziran 2016 tarihinde başvuranın bireysel başvurusunu esastan incelemiş ve Anayasa’nın 19. maddesinin (Sözleşme’nin 5. maddesine karşılık gelen hüküm) ihlal edilmediğine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi özellikle şu sonucuna varmıştır:

- başvuranın isnat edilen suçu işlediğine dair kuvvetli şüpheye ilişkin delillerin durumu, söz konusu suçun “katalog suçlar” arasında yer alması, öngörülen cezanın alt ve üst sınırları ve başvuranın kaçma riski, tutuklanmasına ve tutukluluğunun uzatılmasına karar verilmesi için yeterli gerekçelerdir;

- sanık sayısı, başvurana isnat edilen suçun kapsamı ve niteliği ve mahkemelere atfedilebilecek bir ihmal bulunmaması dikkate alındığında, üç yıl yirmi üç gün süren tutukluluk süresi aşırı değildir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Yargıtay, 28 Haziran 2021 tarihinde, başvuran hakkındaki mahkûmiyet kararını onamıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Başvuran, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasına dayanarak özellikle, mahkemelerin tutukluluğunun devamını haklı göstermek için ilgili ve yeterli gerekçeler sunmadığından ve tutukluluk süresinin aşırı olduğundan şikâyet etmiştir.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

SÖZLEŞME’NİN 5. MADDESİNİN 3. FIKRASININ İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Başvuran, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasına dayanarak, yerel mahkemelerin tutuklanmasına ve tutukluluğunun devamına karar verirken ilgili ve yeterli gerekçeler sunmadığını ve tutukluluk süresinin aşırı olduğunu iddia etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Hükümet, başvuranın CMK’nın 141. maddesi uyarınca öngörülen tazminat yolunu kullanmadığını belirterek iç hukuk yollarını tüketmediği yönünde bir ilk itiraz ileri sürmüştür.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Mahkeme, başvuranın Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası kapsamındaki şikâyetlerini Anayasa Mahkemesine yaptığı başvuruda dile getirdiğini, Anayasa Mahkemesinin bu şikâyetleri kabul edilebilir bulduğunu, esastan incelediğini ve ihlal bulunmadığı sonucuna vardığını kaydetmektedir. Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin Türk yargı sistemi içindeki konumu ve yetkisi ile söz konusu şikâyetler bakımından ulaştığı sonuç dikkate alındığında, CMK’nın 141. maddesi uyarınca açılacak bir tazminat davasının başarı şansı bulunmadığını ve halen de bulunmayacağını değerlendirmektedir. Bu nedenle Mahkeme, Hükümetin bu yöndeki itirazını reddetmektedir (bk. Baş/Türkiye, no. 66448/17, §§ 118-121, 3 Mart 2020 ve Akgün/Türkiye, no. 19699/18, §§ 113-117, 20 Temmuz 2021).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. Mahkeme, bu şikâyetin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve başka herhangi bir gerekçeyle de kabul edilemez olmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle söz konusu şikâyetin kabul edilebilir olduğuna karar verilmelidir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Yerel mahkemelerin tutuklamaya ve tutukluluk halinin devamına ilişkin kararlarda ilgili ve yeterli gerekçe gösterme yükümlülüğü ile tutukluluk süresine ilişkin genel ilkeler, Buzadji/Moldova Cumhuriyeti ([BD], no. 23755/07, §§ 84-91 ve 102, 5 Temmuz 2016) ve Karaca/Türkiye (no. 25285/15, §§ 137-140, 20 Haziran 2023) kararlarında yer almaktadır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 15. Mahkemenin Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasına ilişkin yerleşik içtihadına göre, tutuklamaya ve tutukluluk halinin devamına ilişkin kararlar, tutukluluğun gerekliliğini haklı kılan ilgili ve yeterli gerekçeler içermelidir Bu gerekçeler arasında kaçma riski, tanıklara baskı yapılması veya delillerin karartılması riski, gizli anlaşma riski, yeniden suç işleme riski, kamu düzeninin bozulması riski veya tutukluyu koruma ihtiyacı gibi hususlar bulunabilir (bk. yukarıda anılan Buzadji, §§ 87-88 ve 101-02). Bu risklerin varlığı, gerektiği şekilde tespit edilmeli ve yetkili makamların bu hususlarla ilgili gerekçeleri soyut, genel veya basmakalıp olmamalıdır (bk. Merabishvili/Gürcistan [BD], no. 72508/13, § 222, 28 Kasım 2017).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 16. Bu bağlamda Mahkeme, Türkiye’de iç hukukun, Sözleşme’nin gerekliliklerine uygun olarak, yetkili yargı makamlarının bir şüphelinin tutuklanması veya tutukluluk halinin devamının gerekli olup olmadığını değerlendirirken “ilgili ve yeterli” gerekçeler sunmasını zorunlu kıldığını gözlemlemektedir. Bu husus, CMK’nın 100 ve 101. maddelerinde düzenlenen usuli bir yükümlülüktür. Söz konusu maddelerde, bir şüphelinin tutuklanmasına veya tutukluluk halinin devamına ilişkin kararların, hukuki ve fiili gerekçeler içermesi gerektiği öngörülmektedir (söz konusu maddeler için bk. Tuncer Bakırhan/Türkiye, no. 31417/19, §§ 23-24, 14 Eylül 2021).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 17. Mahkeme, başvuranın ilk tutuklanmasını ve tutukluluk halinin devamını haklı göstermek amacıyla yerel mahkemelerin; (i) başvurana isnat edilen suçun niteliği, (ii) silahlı bir terör örgütüne üye olma suçunun “katalog suçlar” arasında yer alması, (iii) öngörülen cezanın alt ve üst sınırları, (iv) delillerin durumu ve (v) başvuranın kaçma ve delilleri karartma riski gibi çok sayıda gerekçeyi dikkate aldıklarını gözlemlemektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 18. Yerel mahkemelerin dayandığı ilk iki gerekçe, yani suçun niteliği ve söz konusu suçun “katalog suçlar” arasında yer alması bakımından Mahkeme, zorunlu tutukluluk içeren her türlü sistemin, kendiliğinden (per se) Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasıyla bağdaşmadığını yinelemektedir. Yasada tutuklama nedenleriyle ilgili bir karine öngörülse dahi, bireysel özgürlüğe saygı kuralından ayrılmayı haklı kılacak somut gerçeklerin ikna edici bir şekilde ortaya konulması gerekmektedir. Aynı durum, yargı makamlarının bir şüphelinin tutukluluğunu, söz konusu suçun niteliği veya kanunda öngörülen muhtemel cezanın ağırlığı gerekçesiyle haklı gösterdiği durumlarda da geçerlidir (bk. yukarıda anılan Tuncer Bakırhan, §§ 46-49).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 19. Bu nedenle Mahkeme, ulusal mahkemelerin, başvuranın kaçma veya delilleri karartma riski gibi tutukluluğun gerekliliğini haklı gösterebilecek olası nedenlere ilişkin bireyselleştirilmiş bir değerlendirme yapıp yapmadığını incelemelidir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 20. Mahkeme, Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin başvuran hakkında bu tedbiri haklı gösterecek şekilde gerekçelendirilmiş bireysel bir değerlendirme yapmaksızın tutuklama kararı verdiğini kaydetmektedir (bk. 17. paragraf). Özellikle, bireysel bir incelemenin yokluğunda Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesi, başvuranın kaçma veya delilleri karartma riski bulunduğu yönündeki tespitinin hangi somut unsurlara dayandığını açıklamamıştır. Ayrıca, bu gerekçe eksikliği, tutukluluk halinin devamına ilişkin müteakip tüm kararlarda da sürmüştür. Mahkeme bu nedenle, Hükümetin ileri sürdüğü görüşlerin aksine, üç yıl yirmi dört gün süren tutukluluk boyunca başvuranın tutuklanmasına ve tutukluluk halinin devamına ilişkin yerel mahkemelerin hiçbir kararının, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası anlamında “yeterli” olarak değerlendirilebilecek gerekçeler içermediği kanaatindedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 21. Yukarıdaki tespitler ışığında, yargı makamlarının yargılamayı yürütürken “özel itina” gösterip göstermediğinin ayrıca incelenmesine gerek bulunmamaktadır (karşılaştırma için bk. yukarıda anılan Karaca, § 149).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 22. Dolayısıyla Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası ihlal edilmiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 23. Başvuran, maddi zarar bakımından 250.000 Türk lirası (TRY – ilgili tarihteki döviz kuru esas alınarak yaklaşık 7.226 avro), manevi zarar bakımından 500.000 TRY (ilgili tarihteki döviz kuru esas alınarak yaklaşık 14.452 avro) ve hem yerel mahkemeler hem de Mahkeme önünde yapılan masraf ve giderler bakımından 144.000 TRY (ilgili tarihteki döviz kuru esas alınarak yaklaşık 4.162 avro) talep etmiştir. Başvuran, Diyarbakır Barosunun ücret tarifesine atıfta bulunmuş ve görüşlerinde, (i) posta, çeviri ve kırtasiye giderlerini, (ii) temsilcisinin Mahkeme önündeki yargılamaya ilişkin çeşitli işlemler için harcadığı saati ve (iii) saatlik ücreti belirttiği bir gider dökümü sunmuştur.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 24. Hükümet, başvuranın taleplerine itiraz etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 25. Mahkeme, tespit edilen ihlal ile ileri sürülen maddi zarar arasında herhangi bir illiyet bağı bulunmadığı kanısına vararak söz konusu talebi reddetmektedir. Bununla birlikte Mahkeme, manevi tazminat olarak, miktara yansıtılabilecek vergiler hariç olmak üzere, başvurana 3.000 avro ödenmesine hükmetmektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 26. Masraf ve giderler bakımından Mahkeme, elindeki belgelerle desteklendiği ölçüde (bk. bu bağlamda, örneğin, Gilanov/Moldova Cumhuriyeti, no. 44719/10, § 97, 13 Eylül 2022), Mahkeme önünde yapılan giderler için başvurana, kendisine yansıtılabilecek her türlü vergi hariç olmak üzere 850 avro ödenmesinin makul olduğuna karar vermektedir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

Başvurunun kabul edilebilir olduğuna,

Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğine,

Davalı Devlet tarafından, başvurana, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere:

Manevi tazminat bağlamında, miktara yansıtılabilecek tüm vergiler hariç olmak üzere, 3.000 avro (üç bin avro);

Masraf ve giderler bağlamında, başvurana yansıtılabilecek her türlü vergi hariç olmak üzere, 850 avro (sekiz yüz elli avro) ödenmesine,

Söz konusu üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu tutarlara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına,

Başvuranın adil tazmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup; Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 18 Kasım 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Jovan Ilievski Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.