Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Komite · E. 54611/11 · 17.01.2023

Barışçıl gösteriye katılan reşit olmayan kişinin tutuklanması ve cezalandırılmasının toplanma özgürlüğünü ihlali

AİHM Komite, 17.01.2023 tarihli kararında (E. 54611/11) şu meseleyi çözdü: barışçıl gösteriye katılan reşit olmayan kişinin tutuklanması ve cezalandırılmasının toplanma özgürlüğünü ihlali. Barışçıl gösteri ilke olarak hürriyetten yoksun bırakmayla cezalandırılmamalıdır; başvurana yapılan müdahale demokratik toplumda gerekli değildir.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

Barışçıl gösteri ilke olarak hürriyetten yoksun bırakmayla cezalandırılmamalıdır; başvurana yapılan müdahale demokratik toplumda gerekli değildir.

Belirleyici olgular

  • Başvuran olay tarihinde reşit değildir.
  • 8 aydan fazla tutuklu kalmış ve para cezası almıştır.
  • Gösteri barışçıl niteliktedir.

Karardan

“Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;”

İlgili mevzuat

TCK (765) m. 169

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Komite, E. 54611/11, T. 17.01.2023

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

SEDAT BAYRAM/TÜRKİYE (Başvuru No. 54611/11)

KARAR

STRAZBURG 17 Ocak 2023

İşbu karar kesinleşmiştir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.

Sedat Bayram/Türkiye davasında,

BaşkanEgidijus Kūris,HâkimlerPauliine Koskelo,

Frédéric Krenc ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

İstanbul Barosuna bağlı avukatlar M. Erbil ve N. Selçuk tarafından temsil edilen, İstanbul’da ikamet eden ve 1986 doğumlu bir Türk vatandaşı olan Sedat Bayram’ın (“başvuran”), 12 Temmuz 2011 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Mahkemeye yapmış olduğu 54611/11 no.lu başvuruyu,

Sözleşme’nin 10 ve 11. maddelerine ilişkin şikâyetlerin, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ve başvurunun geri kalanının kabul edilemez olduğunun beyan edilmesine ilişkin kararı,

Tarafların görüşlerini dikkate alarak 13 Aralık 2022 tarihinde kapalı oturumda gerçekleştirilen müzakerelerin ardından, söz konusu tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

Başvuru, başvuranın, bir adliye binasında, katılımcıların slogan attıkları, pankart açtıkları, basın bildirisi dağıttıkları ve bina koridorlarından birini kapatarak duruşmaların yürütülmesini engelledikleri bir gösteriye katılması nedeniyle mahkûm edilmesiyle ilgilidir. Başvuran, bu durumun, Sözleşme’nin 10 ve 11. maddeleri ile güvence altına alınan ifade özgürlüğü ve toplanma özgürlüğü haklarını ihlal ettiğini değerlendirmektedir.

Olayların meydana geldiği dönemde başvuran, on yedi yaşında bir çocuktur.

18 Kasım 2003 tarihinde saat 10:50 civarında, aralarında başvuranın da bulunduğu yaklaşık yirmi kişi, özellikle PKK (Kürdistan İşçi Partisi, yasa dışı bir örgüt) lideri Abdullah Öcalan’ın tutukluluk koşullarını protesto etmek amacıyla İstanbul Sultanahmet Adliye binasında bir gösteriye katılmışlardır.

Başvuran ve diğer göstericiler, saat 11:50 civarında, polisin kapattıkları koridora girmesinin ardından yakalanmışlardır (dava koşullarının daha detaylı anlatımı ve göstericiler tarafından atılan sloganların, asılan pankartın ve dağıtılan bildirilerin içerikleri için Mahkeme, Ekrem Can ve diğerleri/Türkiye (no. 10613/10, §§ 5-8, 8 Mart 2022) davasına atıfta bulunmaktadır).

İstanbul Çocuk Mahkemeleri savcısı, 19 Kasım 2003 tarihinde, başvuranı dinlemiş ve başvuranın tutuklanmasını talep etmiştir. Sulh Ceza Hâkimliği aynı gün, başvuranın tutuklanmasına karar vermiştir.

Savcı, 21 Kasım 2003 tarihli bir iddianameyle, başvuranın tehdit suçundan ve olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca silahlı bir bölücü gruba yardım ve yataklıktan mahkûm edilmesini talep etmiştir.

Ağır Ceza Mahkemesi, 2 Ağustos 2004 tarihinde, başvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına karar vermiştir.

Ağır Ceza Mahkemesi, 20 Aralık 2006 tarihinde, yukarıda bahsedilen ceza kanunu hükümleri uyarınca başvuranı üç yıl dokuz ay hapis cezasına mahkûm etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca, kamu faaliyetinin yürütülmesine engel olması nedeniyle başvuranı bir yıl sekiz ay hapis cezasına mahkûm etmiştir.

Yargıtay, 18 Mart 2009 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesinin başvurana verilecek cezayı belirlerken başvuranın olayların meydana geldiği dönemde reşit olmamasını dikkate almadığı gerekçesiyle kararı bozmuştur.

Ağır Ceza Mahkemesi, 30 Haziran 2010 tarihinde, silahlı bir bölücü gruba yardım ve yataklıktan başvuranı iki yıl altı ay hapis cezasına mahkûm etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca, bir kamu kurumunun faaliyetlerine engel olması nedeniyle başvurana on ay hapis cezası vermiş; bu cezayı 6.000 Türk lirası (kararın verildiği tarihte yaklaşık 3.100 avro) para cezasına çevirerek hafifletmiştir.

Yargıtay, 2 Nisan 2012 tarihinde, silahlı bir bölücü gruba yardım ve yataklıktan verilen cezanın, suçun zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle iptal edilmesine ve Ağır Ceza Mahkemesi kararının diğer hükümlerinin onanmasına karar vermiştir.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

SÖZLEŞME’NİN 11. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, Sözleşme’nin 10 ve 11. maddelerini ileri sürerek, polis müdahalesinin ve hakkında yapılan ceza yargılamalarının, ifade özgürlüğü hakkının yanı sıra toplanma özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini iddia etmektedir.

Mahkeme, başvuranın şikâyetlerinin yalnızca Sözleşme’nin 11. maddesi bağlamında incelenmesinin, ancak bu maddenin 10. madde ışığında değerlendirilmesinin uygun olduğu kanaatine varmaktadır (yukarıda anılan Ekrem Can ve diğerleri, § 68).

Kabul Edilebilirlik Hakkında

Hükümet, başvuranın eylem ve faaliyetlerinin Sözleşme’nin 17. maddesi kapsamına girdiğini değerlendirmekte ve sonuç olarak Mahkemeyi, şikâyetin Sözleşme hükümleriyle konu yönünden (ratione materiae) bağdaşmadığı gerekçesiyle kabul edilemez olduğuna karar vermeye davet etmektedir.

Mahkeme, benzer bir ilk itirazı, hâlihazırda Ekrem Can ve diğerleri (yukarıda anılan karar, §§ 72-73 ve 85) davasında incelediğini ve reddettiğini gözlemlemektedir. Mahkeme, somut olayda, o dönemde vardığı sonucu bertaraf etmesini gerektirecek özel koşulların bulunmaması nedeniyle, Hükümetin itirazını reddetmektedir.

Mahkeme, şikâyetin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve Sözleşme’nin 35. maddesi kapsamında başka herhangi bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığını tespit ederek, kabul edilebilir olduğuna karar vermektedir.

Esas Hakkında

Mahkeme öncelikle, başvuranın yakalanmasının, tutuklanmasının ve hakkında açılan davaların yanı sıra Sultanahmet Adliyesi binasında bir gösteriye katılması nedeniyle mahkûm edilmesinin, başvuranın toplanma özgürlüğü hakkını kullanmasına yönelik bir müdahale olduğu kanaatine varmaktadır.

Başvuran, söz konusu müdahalenin iç hukukta yasal bir temeli olduğuna ve ilgili kanunun Sözleşme tarafından dayatılan nitelik gerekliliklerine uyduğuna itiraz etmemektedir. Mahkeme dahası, ihtilaf konusu müdahalenin, düzenin korunması ve kamu güvenliğinin ve başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması meşru amaçlarını izlediğini değerlendirmektedir.

Mahkeme, müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı sorununa ilişkin olarak, Ekrem Can ve diğerleri davasında, Sözleşmeci Devletlerin uygun gördükleri herhangi bir tedbiri alma konusunda sınırsız takdir yetkisine sahip olmadığı ve bir dereceye kadar kamu düzenini bozmayı içeren davranışlar için verilen cezaların niteliğini ve ağırlığını değerlendirme görevinin kendisine ait olduğu kanaatine vardığını hatırlatmaktadır (ibidem, § 92). Barışçıl bir gösteri, ilke olarak, özellikle özgürlükten yoksun bırakma şeklinde bir cezayla cezalandırılmamalıdır (Akgöl ve Göl/Türkiye, no. 28495/06 ve 28516/06, § 43, 17 Mayıs 2011 ve Taranenko/Rusya, no. 19554/05, § 87, 15 Mayıs 2014).

Yargıtay, somut olayda, başvuranın silahlı bir bölücü gruba yardım ve yataklık suçundan mahkûmiyetini, suçun zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle iptal etmiş, ancak başvuran, bir kamu kurumunun faaliyetlerine engel olması nedeniyle para cezası almıştır. Dahası başvuran, olayların meydana geldiği dönemde reşit olmamasına rağmen, polis tarafından yakalanmış ve tutuklanmış ve mahkûm edilmeden önce sekiz aydan fazla bir süre tutulmuştur. Mahkeme, söz konusu değerlendirmeler ışığında, başvuranın toplanma özgürlüğü hakkını kullanmasına yapılan ihtilaf konusu müdahalenin, Sözleşme’nin 10. maddesi ışığında okunduğunda, “demokratik bir toplumda gerekli” olmadığı kanaatine varmaktadır.

Dolayısıyla, Sözleşme’nin 11. maddesi ihlal edilmiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

Başvuran manevi zarar bağlamında 10.000 avro ve ulusal mahkemeler ve Mahkeme önünde yaptığını ileri sürdüğü masraf ve giderler bağlamında 3.150 avro talep etmektedir.

Hükümet, başvuranın taleplerine itiraz etmektedir.

Mahkeme, başvurana, ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, manevi tazminat bağlamında 7.500 avro ödenmesinin uygun olduğunu değerlendirmektedir.

Mahkeme ayrıca, elinde bulunan belgeleri ve içtihatlarını dikkate alarak, başvurana, kendisi tarafından ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, tüm masraflar karşılığında 1.000 avro ödenmesinin makul olduğuna karar vermektedir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;

Davalı Devletin, başvurana, üç aylık bir süre içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere aşağıdaki miktarları ödemekle yükümlü olduğuna:

Manevi tazminat olarak, ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, 7.500 avro (yedi bin beş yüz avro);

Masraf ve giderler karşılığında, başvuran tarafından ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, 1.000 avro (bin avro);

Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu tutarlara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

Adil tazmine ilişkin kalan taleplerin reddine karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları gereğince 17 Ocak 2023 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Egidijus Kūris Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.