Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Komite · E. 70098/11 · 31.01.2023

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına yapılan müdahalenin Sözleşme'nin 11. maddesini ihlal edip etmediği

AİHM Komite, 31.01.2023 tarihli kararında (E. 70098/11) şu meseleyi çözdü: toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına yapılan müdahalenin Sözleşme'nin 11. maddesini ihlal edip etmediği. Müdahalenin kanunla öngörülmediği anlaşıldığından Sözleşme'nin 11. maddesi ihlal edilmiştir. Manevi tazminat ve masraf talebi kısmen kabul edilmiştir.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

Müdahalenin kanunla öngörülmediği anlaşıldığından Sözleşme'nin 11. maddesi ihlal edilmiştir. Manevi tazminat ve masraf talebi kısmen kabul edilmiştir.

Belirleyici olgular

  • Başvuran hakkında ceza yargılaması açılmıştır.
  • Müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı tespit edilmiştir.
  • Başvuran tazminat ve yargılama gideri talep etmiştir.

Karardan

“Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine; Davalı Devlet tarafından başvurana... 7.500 avro manevi tazminat ödenmesine”

İlgili mevzuat

TCK m. 220 · 3713 SK m. 7 · TCK m. 314 · 2911 sayılı Kanun m. 33 · 2911 sayılı Kanun m. 32

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karardan sonra değişen maddeler

Kararın dayandığı 3 madde karar tarihinden (31.01.2023) sonra değişti:

  • TCK m. 220: değiştirildi, yürürlük 25.12.2025 (7571 sayılı Kanun); karardan sonra toplam 4 değişiklik
  • 3713 SK m. 7: değiştirildi, yürürlük 12.03.2024 (7499 sayılı Kanun)
  • TCK m. 314: Anayasa Mahkemesince iptal edildi, yürürlük 09.07.2025 (Anayasa Mahkemesi kararı); karardan sonra toplam 3 değişiklik

Kararı emsal olarak kullanmadan önce maddenin güncel metnine bakın.

Bu karara atıf

AİHM Komite, E. 70098/11, T. 31.01.2023

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

GÖK / TÜRKİYE DAVASI (Başvuru No. 70098/11)

KARAR

STRAZBURG 31 Ocak 2023

İşbu karar kesinleşmiştir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.

Gök / Türkiye davasında,

BaşkanEgidijus Kūris

HâkimlerPauliine Koskelo,

Frédéric Krenc ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde bulunan,1983 doğumlu, Giresun’da ikamet eden ve Batman Barosuna bağlı Avukat A. Duman tarafından temsil edilen Türk vatandaşı Hüseyin Gök’ün (“başvuran”) 26 Eylül 2011 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu 70098/11 no.lu başvuruyu,

Sözleşme’nin 10 ve 11. maddelerine ilişkin şikâyetlerin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde Türkiye yetkilisi olan Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ve başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğunun beyan edilmesine ilişkin kararı,

Tarafların görüşlerini dikkate alarak, 10 Ocak 2023 tarihinde kapalı oturumda gerçekleştirilen müzakerelerin ardından,

Anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

SEQ level0 \*arabic \r1 1. Başvuru, 2009 yılında düzenlenen gösterilere katıldığı gerekçesiyle, örgüte üye olmamakla birlikte terör örgütü adına suç işleme, terör propagandası yapma ve kolluk kuvvetlerine direnme nedeniyle başvuran hakkında verilen mahkûmiyet kararı ile ilgilidir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. Başvuran, 6, 15 ve 18 Şubat, 20 Mart ve 15 Nisan 2009 tarihlerinde Batman’da düzenlenen gösterilere katıldığı için 15 Nisan 2009 tarihinde yakalanmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. Asliye Ceza Mahkemesi 16 Nisan 2009 tarihinde, başvuranın tutuklanmasına karar vermiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Diyarbakır Savcılığının 27 Nisan 2009 tarihli soruşturma raporuna göre, başvuran, söz konusu gösteriler sırasında “Yaşasın Başkan Apo” gibi PKK (Kürdistan İşçi Partisi, yasa dışı silahlı örgüt) ve lideri Abdullah Öcalan lehine sloganlar atarak zafer işareti yapmıştır. Raporda ilgili kişinin, 20 Mart 2009 tarihli gösteri sırasında Abdullah Öcalan’ın portresini salladığı da belirtilmekteydi. Ayrıca, 15 Şubat 2009 tarihli gösteri sonunda, aralarında başvuranın da bulunduğu bir grup göstericinin, polis memurlarına taş atarak saldırdığı ifade edilmekteydi.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. Başvuran, 8 Nisan 2010 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi (“Ağır Ceza Mahkemesi”) tarafından, örgüte üye olmamakla birlikte terör örgütü adına suç işlemekten altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırılmıştır (Türk Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin 2. fıkrası, aynı Kanun’un 220. maddesinin 6 ve 7. fıkraları ile 314. maddesinin 3. fıkrası yollamasıyla). Ayrıca, terör örgütü propagandası yapmaktan (3713 sayılı Kanun’un 7. maddesinin 2. fıkrası) dört kez on ay hapis cezasına; 15 Şubat 2009 tarihli gösteri sırasında kolluk kuvvetlerine taş atarak direnmekten (2911 sayılı Kanun’un 33. maddesinin c) fıkrası) dört yıl iki ay hapis cezasına çarptırılmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Yargıtay 2 Mart 2011 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesinin 2911 sayılı Kanun uyarınca verilen cezaya ilişkin kararını bozmuş ve cezai yaptırımın, anılan Kanun’da sonradan yapılan değişiklikler ışığında yeniden incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Öte yandan, diğer tüm mahkûmiyet kararlarını onamış ve böylelikle söz konusu mahkûmiyetler kesinleşmiştir. Karar, başvurana 3 Mayıs 2011 tarihinde tebliğ edilmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Ağır Ceza Mahkemesi, 16 Haziran 2011 tarihinde, dosyayı yeniden inceledikten sonra, başvuranı, kolluk kuvvetlerine direnme ve bir gösteriye silahlı katılma suçundan iki kez beş ay hapis cezasına (2911 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası ve 33. maddesinin 1. fıkrası) ve ayrıca 15 Şubat 2009 tarihli gösteri sırasında taş atma nedeniyle beş ay hapis cezasına (Türk Ceza Kanunu’nun “görevi yaptırmamak için direnme” başlıklı 265. maddesi) mahkûm etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Yargıtay 11 Şubat 2013 tarihinde son cezayı onamış; ancak 2911 sayılı Kanun uyarınca verilen cezaları, bunların, bazı cezai yaptırımlar için yeniden inceleme usulünü düzenleyen 6352 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirterek bozmuştur.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Bozma kararı sonrasında, Ağır Ceza Mahkemesi, 12 Kasım 2013 tarihinde, 2911 sayılı Kanun’a muhalefet suçlarına ilişkin kovuşturmaların üç yıllığına ertelenmesine karar vermiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Bu arada, 6352 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi sonrasında (yukarıda 8. paragraf) başvuran tarafından açılan uyarlama davası kapsamında, Ağır Ceza Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu’nun 220. maddesinin 6 ve 7. fıkraları ile 3713 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca başvurana 8 Nisan 2010 tarihinde verilen ve kesinleşmiş cezaları yeniden değerlendirmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi 4 Aralık 2012 tarihli kararla birinci cezayı beş yıl on bir ay yirmi beş gün hapis cezasına indirmiş; 3713 sayılı Kanun uyarınca verilen dört kez on ay hapis cezasında direnmiş ve ayrıca beş yıllığına hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Başvuran bu kararlara itiraz etmemiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddeleri (314. maddesi ve 220. maddesinin 6 ve 7. fıkraları) ve iç hukukun ilgili diğer hükümleri, Işıkırık/Türkiye (no. 41226/09, 14 Kasım 2017) kararının 30 ila 33. maddelerinde belirtilmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Başvuran, Sözleşme’nin 7. maddesiyle birlikte 10 ve 11. maddelerine dayanarak, mahkûm edilmesinin ifade özgürlüğü ve barışçıl toplanma özgürlüğü haklarına haksız bir müdahale teşkil ettiğini ileri sürmektedir.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

SÖZLEŞME’NİN 11. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. Mahkeme, mevcut davada ileri sürülen temel hukuki sorunun, Sözleşme’nin yalnızca 11. maddesi ışığında incelenmesi gerektiği kanaatindedir (Kudrevičius ve diğerleri / Litvanya [BD], no. 37553/05, § 85, AİHM 2015, kararı ile karşılaştırınız).

Kabul Edilebilirlik Hakkında

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Hükümet, kabul edilemezliğe ilişkin üç itiraz ileri sürmektedir. İlk olarak, iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle, Mahkemeyi, başvuruyu reddetmeye davet etmektedir. Bu hususta, Ağır Ceza Mahkemesinin 6352 sayılı Kanun’la öngörülen uyarlama davası kapsamında aldığı kararın 4 Aralık 2102 tarihinde, yani 23 Eylül 2012 tarihinde Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuru yolunun açılmasından sonra verildiğini ifade etmekte ve başvuranı bu başvuru yolunu kullanmamakla eleştirmektedir. Öte yandan Hükümet başvuranın, Ağır Ceza Mahkemesinin, ceza indirimi talebine ilişkin 4 Aralık 2012 tarihli kararına itiraz etmesi gerektiği kanaatindedir. İkinci olarak, Hükümet, başvuran hakkında 2911 sayılı Kanun’a muhalefet suçu ve silahlı terör örgütü propagandası yapma nedeniyle başlatılan kovuşturmaların ertelenmesi nedeniyle, ilgili kişinin şikâyetlerine ilişkin olarak artık mağdur olduğu iddiasında bulunamayacağını ileri sürmektedir. Son olarak, Hükümet, başvuran tarafından gerçekleştirilen şiddet eylemleri ve atılan yasadışı sloganlar dikkate alındığında, ihtilaf konusu gösteriler ile bu gösteriler kapsamında başvuran tarafından işlenen eylemlerin, Sözleşme’nin 11. maddesi kapsamına girmediği kanaatine varmaktadır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 15. Başvuran, başvurusunun kabul edilebilirlik açısından Sözleşme’nin gerekliliklerini karşıladığı kanısındadır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 16. Mahkeme, iç hukuk yollarının tüketilmesine ilişkin birinci itirazla ilgili olarak, daha önce, 6352 sayılı Kanun’la öngörülen yeniden inceleme usulünün, ceza yargılamasının esasının gözden geçirilmesine değil, fakat yalnızca bu yargılama sonucunda verilen cezayı değiştirme ihtimaline dayandığı sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Öner ve Türk/Türkiye, No. 51962/12, § 17, 31 Mart 2015). Öte yandan, Öner ve Türk davasında (yukarıda anılan) vardığı sonuca atıfta bulunan Mahkeme, mevcut davada başvurana verilen cezanın, Yargıtay’ın 2 Mart 2011 tarihinde verdiği kararla, yani 23 Eylül 2012 tarihinde Anayasa Mahkemesi önünde açılan bireysel başvuru yolunun yürürlüğe girmesinden önce kesinleştiğini gözlemlemektedir. Bu nedenle, başvuranın, hakkında açılan ceza yargılamasına ilişkin şikâyetleri Yüksek Mahkemeye sunmak için bahse konu başvuru yolunu kullanamayacağını kaydetmektedir. Sonuç olarak, iç hukuk yollarının tüketilmediği yönündeki itiraz her durumda kabul edilemezdir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 17. Mağdur sıfatına ilişkin itirazla ilgili olarak Mahkeme, Gülcü/Türkiye davasında benzer bir itirazı daha önce incelediğini ve reddettiğini hatırlatmaktadır (no. 17526/10, § 100, 19 Ocak 2016). Dosyada farklı bir sonuca varılmasını sağlayacak herhangi bir unsur bulunmadığından bu itirazı da reddetmektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 18. Mevcut davaya 11. maddenin uygulanabilirliğine ilişkin üçüncü itirazla ilgili olarak Mahkeme, başvuranın mahkûm edilmesine neden olan sloganlara benzer sloganların, şiddete, silahlı direnişe veya ayaklanmaya teşvik eden bir ifade biçimi olarak kabul edilemeyeceğine karar vermiştir. Bunlar, Mahkemenin nazarında, dikkate alınması gereken temel bir unsuru oluşturan nefret söylemi olarak da değerlendirilemez (Agit Demir / Türkiye, no. 36475/10, § 75, 27 Şubat 2018). Polise taş atılması hususuyla ilgili olarak Mahkeme, ulusal mahkemelerin dosyada yer alan rapor ve kararlarına göre, başvuranın yalnızca 15 Şubat 2009 tarihli gösteri sırasında bu şekilde hareket etmekle suçlandığını kaydetmektedir. Buna karşılık, başvuran, polis ve göstericiler arasında herhangi bir tartışmanın bildirilmediği diğer dört gösteriye katılmaktan yargılanmış ve mahkûm edilmiştir. Davanın koşullarını göz önünde bulunduran Mahkeme, 15 Şubat 2009 tarihli gösteri sırasında başvuran tarafından işlendiği iddia edilen şiddet eylemlerinin, Sözleşme’nin 11. maddesinin başvurunun tamamına uygulanamayacağı sonucuna varmak için yeterli olmadığı kanaatine varmaktadır. Bu nedenle, Hükümet tarafından ileri sürülen üçüncü itirazın reddedilmesi gerekmektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 19. Mahkeme, bu şikâyetin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve Sözleşme’nin 35. maddesi kapsamında başka herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesiyle bağdaşmadığını tespit ederek, kabul edilebilir olduğuna karar vermektedir.

Esas Hakkında

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 20. Mahkeme, başvurana, ihtilaf konusu gösterilere katılması nedeniyle verilen mahkûmiyetlerin, toplanma özgürlüğü hakkını kullanmasına bir müdahale teşkil ettiği kanaatindedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 21. Bu türden bir müdahale, “kanun tarafından öngörülmediği”, 11. maddenin 2. fıkrasında belirtilen meşru amaçlardan birini veya birkaçını izlemediği ve bu amaçlara ulaşmak için “demokratik bir toplumda gerekli” olmadığı sürece, Sözleşme’nin 11. maddesine aykırıdır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 22. Mahkeme, Işıkırık davasında (yukarıda anılan, §§ 55-70) benzer bir şikâyeti daha önce incelediğini ve ardından Türk Ceza Kanunu’nun 220. maddesinin 6. fıkrasının, başvurana, barışçıl toplanma özgürlüğü hakkının kullanılmasına yönelik keyfi müdahaleye karşı yasal koruma sağlamadığı için, Sözleşme anlamında “öngörülebilir olmadığı” kanaatine vardığını kaydetmektedir (ibidem, § 70). Bu nedenle, Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Mahkeme, yukarıda anılan Işıkırık davasında ifade edilen mülahazaların mevcut davada da geçerli olduğunu ve dosyadaki hiçbir unsurun, bu davada varılandan farklı bir sonuca varmaya sevk edecek nitelikte olmadığını tespit etmektedir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 23. Buna göre, mevcut davada Türk Ceza Kanunu’nun 220. maddesinin 6. fıkrasının uygulanmasından kaynaklanan müdahale kanunla öngörülmemiş olup bu nedenle Sözleşme’nin 11. maddesi ihlal edilmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 24. Mahkeme yukarıda vardığı Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiği tespitini dikkate alarak, başvuran hakkında 3713 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile 2911 sayılı Kanun uyarınca açılan ceza yargılamasının 11. madde ile uygunluğunu incelemeyi gerekli görmemektedir (yukarıda anılan Işıkırık kararı ile karşılaştırınız, § 71).

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

Başvuran, maddi tazminat olarak 10.000 avro (EUR); manevi tazminat olarak 30.000 avro talep etmektedir. Başvuran, Mahkeme önünde yürütülen yargılama kapsamında yapmış olduğu masraf ve giderler bağlamında 2.525 avro talep etmektedir. Başvuran, talebine dayanak olarak, Mahkemeye, avukatı tarafından dava dosyasının incelenmesine ilişkin olarak yapılan çalışmayı detaylı olarak gösteren ve bunlarla ilgili diğer masrafları belirten özetleyici bir çizelge sunmaktadır.

SEQ level0 \*arabic 25. Hükümet, söz konusu talebin aşırı ve haksız olduğu kanısındadır.

SEQ level0 \*arabic 26. Mahkeme, başvuranın maddi tazminat talebini destekleyecek herhangi bir kanıt sunmadığını kaydetmekte ve bu nedenle söz konusu talebi reddetmektedir. Mahkeme, hakkaniyete uygun olarak, başvurana manevi tazminat olarak 7.500 avro ödenmesine karar vermektedir.

SEQ level0 \*arabic 27. Mahkeme, masraf ve giderlerle ilgili olarak, elinde bulunan belgeleri ve içtihatlarını göz önünde bulundurarak, başvurana, avukat masrafları için 500 avro ödenmesinin makul olduğu kanaatine varmaktadır. Mahkeme, başvuranın bu bağlamda gerekli destekleyici belgeleri ibraz etmemesi nedeniyle, diğer masraflara ilişkin talebi reddetmektedir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

Başvurunun kabul edilebilir olduğuna,

Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;

Davalı Devlet tarafından başvurana, üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki geçerli döviz kuru üzerinden davalı devletin para birimine çevrilmek üzere:

Manevi tazminat olarak, bu meblağ üzerinden ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, 7.500 avro (yedi bin beş yüz avro) ödenmesine;

Masraf ve giderler olarak, başvuran tarafından bu meblağ üzerinden ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, 500 avro (beş yüz avro) ödenmesine;

Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu miktarlara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına,

Adil tazmine ilişkin geri kalan taleplerin reddine karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları gereğince 31 Ocak 2023 tarihinde bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Egidijus Kūris Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.