Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Komite · E. 75370/17 · 10.06.2025

Başvuranların tutukluluklarının hukuka uygunluğu ve arama işlemlerinin yasallığı

AİHM Komite, 10.06.2025 tarihli kararında (E. 75370/17) şu meseleyi çözdü: başvuranların tutukluluklarının hukuka uygunluğu ve arama işlemlerinin yasallığı. AİHM, başvuranların makul şüphe olmaksızın tutuklanmaları, tutukluluk gerekçelerinin yetersizliği ve arama işlemlerinin hukuksuzluğu nedeniyle hak ihlali kararı vermiş ve tazminata hükmetmiştir.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

AİHM, başvuranların makul şüphe olmaksızın tutuklanmaları, tutukluluk gerekçelerinin yetersizliği ve arama işlemlerinin hukuksuzluğu nedeniyle hak ihlali kararı vermiş ve tazminata hükmetmiştir.

Belirleyici olgular

  • Başvuranların makul şüphe olmadan tutuklanmaları
  • Tutukluluk incelemelerinde yeterli gerekçe sunulmaması
  • Ev ve işyeri aramalarının hukuka aykırı yapılması

Karardan

“başvuranlara, üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere... manevi tazminat ve masraf ve giderlere ilişkin olarak 5.000 avro ödenmesine”

İlgili mevzuat

CMK m. 100 · CMK m. 141

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Komite, E. 75370/17, T. 10.06.2025

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

ALTUN VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE (Başvuru no. 75370/17 ve diğer 22 başvuru - ekteki listeye bakınız)

KARAR

STRAZBURG 10 Haziran 2025

İşbu karar, kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Altun ve Diğerleri / Türkiye davasında,

Başkan,Péter Paczolay,Hakimler,Stéphane Pisani,Juha Lavapuro,ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

İsimleri ekteki tabloda yer alan yirmi üç başvuran (“başvuranlar”) tarafından tabloda belirtildiği üzere farklı tarihlerde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapılan başvuruları;

Suç işlendiğine dair makul şüphe bulunmadığına, tutukluluğun hukuka uygunluğu ve süresine, tutukluğa ve tutukluğun devamına karar verilirken ilgili ve yeterli gerekçelerin bulunmadığına, ve tutukluluğun hukuka uygunluğuna ilişkin yargı denetiminin etkisizliğine ilişkin Sözleşme’nin 5. maddesi kapsamındaki ve yetkililer tarafından yapılan aramaların hukukiliğine ilişkin Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamındaki şikayetlerin, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi eski Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) tebliğ edilmesine ve başvurularının geri kalanın kabul edilemez olduğunun beyan edilmesine ilişkin kararı;

Tarafların beyanlarını;

Hükümetin başvuruların Komite tarafından incelenmesine yönelik itirazlarının reddedilmesine dair kararını dikkate alarak;

20 Mayıs 2025 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,

Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

SEQ level0 \*arabic \r1 1. Somut başvurular, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin ardından başvuranların Türk makamları tarafından darbe girişiminin arkasında yer aldığı düşünülen ve Fetullahçı Terör Örgütü / Paralel Devlet Yapılanması (bundan böyle “FETÖ/PDY” olarak anılacaktır) olarak adlandırılan örgüte üye olma şüphesiyle yakalanmaları ve tutuklanmalarına ilişkindir (davalı Hükümet tarafından ilan edilen olağanüstü hale ilişkin detaylar ve Avrupa Birliği Genel Sekreterine sunulan derogasyon bildirimi ile birlikte olağanüstü hal ilanının ardından gelen yasal gelişmeler dahil olmak üzere darbe girişimi ardından gerçekleşen olaylarla ilgili daha fazla bilgi, Baş / Türkiye no. 66448/17, §§ 614 ve §§ 109-10, 3 Mart 2020 davasında görülebilir). Başvuranlar, olay tarihinde farklı mahkeme türlerinde ve/veya seviyelerinde hâkim veya savcı olarak görev yapmaktaydı veya eski hâkim veya savcılardı.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, 16 Temmuz 2016 tarihinde, diğerlerinin yanı sıra, yargı içinde FETÖ/PDY üyesi olduğundan şüphelenilen kişiler hakkında ceza soruşturması başlatmıştır. Daha sonra, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), çeşitli tarihlerde, aralarında başvuranların bir kısmının da bulunduğu binlerce hakim ve savcıyı, darbe teşebbüsünü başlatan terör örgütünün üyeleri olduklarına dair kuvvetli şüphe bulunması nedeniyle görevlerinden uzaklaştırmaya karar vermiştir (ilgili HSYK kararına ilişkin daha fazla ayrıntı, Baş / Türkiye, aynı yerde, §§ 15-21 ve Turan ve Diğerleri / Türkiye, no.75805/16 ve diğer 426 başvuru, §§ 13-15, 23 Kasım 2021 davalarında yer almaktadır).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. Başvuranlar, çeşitli tarihlerde, Ceza Kanununun 314. maddesi uyarınca cezalandırılabilir bir suç olan FETÖ/PDY üyeliği şüphesiyle yakalanıp tutuklanmışlardır (bk., yukarıda anılan, Baş, § 58). 75370/17, 7027/19, 16151/19, 25207/20, 30088/20 ve 48584/20 numaralı başvurularda tutuklama kararlarında, esasen, başvuranların, darbe teşebbüsünü başlattığı düşünülen örgüte üye olmaları nedeniyle hakim veya savcılık görevlerinden uzaklaştırılmış olmalarına dayanılmıştır. Ayrıca, 24694/18, 2870/19, 55086/19, 18293/21, 24054/21, 28713/21, 29098/21, 29508/21, 32263/21, 36745/21, 48277/21, 83/22 ve 4326/22 numaralı başvurularda ByLock mesajlaşma sistemi kullanımı delil olarak kullanılmıştır. Ayrıca, başvuranların FETÖ/PDY ile bağlantılı olduklarına ilişkin şüphe 9478/22 ve 9483/22 numaralı başvurularda tanık ifadelerine, 24476/21 numaralı başvuruda diğer kişilerin Bylock konuşmalarının içeriğine ve 29081/20 numaralı başvuruda başvuranın FETÖ/PDY ile örgütsel bağlantısını gösteren deliller ve diğer gerçeklere dayanmaktadır. Başvuranların, bir suç işlemiş olduklarına dair makul şüphe bulunmadığı iddiası da dahil olmak üzere, tutuklanmalarına karşı ileri sürdükleri itirazlar, Anayasa Mahkemesi tarafından da reddedilmiştir.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Mahkeme, başvuruların konuları bakımından benzer olduklarını göz önünde bulundurarak, bunları tek bir kararda müştereken incelemeyi uygun görmektedir.

SÖZLEŞMENİN 5. MADDESİNİN 1. FIKRASININ İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. Başvuranlar, Sözleşme’nin 5 § 1 (c) maddesi anlamında, tutukluluğu gerektiren bir suç işlediklerine dair makul şüpheye yol açan belirli bir delil bulunmadığından şikayetçi olmuşlardır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Hükümet, Mahkemeyi, Ceza Muhakemesi Kanununun 141. maddesi uyarınca tazminat hukuk yolunu kullanmamış olan başvuranlar ile tazminat talepleri halen derdest olan başvuranlar yönünden bu şikayetin kabul edilemez olduğuna karar vermeye davet etmiştir. Hükümet, ayrıca, Mahkemeden, başvuranların Mahkemeyi başvuruların yapılmasının ardından davalarındaki gelişmeler hakkında bilgilendirmedikleri dikkate alındığında, başvuruların başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermesini talep etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Mahkeme, benzer şikayetlerin daha önce Türkiye aleyhindeki diğer davalarda reddedilmiş olduğunu kaydetmektedir (bk., örneğin, yukarıda anılan Baş, § 11821, ve yukarıda anılan Turan ve Diğerleri, §§ 57-64) ve somut davada bu tespitlerden ayrılmayı gerektirecek bir neden bulunmadığı kanısındadır. Mahkeme dolayısıyla bu şikâyetin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve ayrıca, başka herhangi bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığını kaydetmiştir. Dolayısıyla, kabul edilebilir olduğu beyan edilmelidir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Mahkeme ayrıca, sulh ceza mahkemelerinin, başvuranlardan bazılarının ilk tutukluluklarına karar verirken, CMK 100. maddesine, muhtemel cezaya ve “dosyadaki delillere” genel bir atıfta bulunarak kararlarını gerekçelendirmeye çalıştıklarını kaydeder. Bununla birlikte, bu hususta, söz konusu delilin ne olduğunu ve hangi gerekçeyle başvuranın bahsi geçen suçu işlediğine dair makul bir şüphe teşkil ettiğini belirtmeksizin yalnızca söz konusu hükmün lafzına atıfta bulunmuştur. Mahkeme bu bağlamda, Baş (yukarıda anılan, §§ 190-95) kararındaki tespitlerine atıfta bulunmaktadır. Söz konusu karara göre, CMK’nın 100. maddesinin lafzına veya dosyadaki delillere yönelik olarak net olmayan bir şekilde ve genel bir şekilde yapılan atıfların ve dosyadaki delillerin herhangi birine ilişkin olarak yapılan belirli bir değerlendirmenin veya olay tarihinde dava dosyasında başvuranlar aleyhindeki şüpheyi haklı kılabilecek herhangi bir bilginin ya da kanıtlanabilir bir unsurun veya olguların bulunmadığı göz önünde bulundurulduğunda, başvuranların tutukluluklarının dayanağını oluşturan şüphenin “makullüğünü” gerekçelendirecek kadar yeterli olduğu değerlendirilemez.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Mahkeme ayrıca, ilk tutukluluk kararlarının esas olarak başvuranların ByLock mesajlaşma sistemini kullandıklarına dair bilgilere ve HSYK’nın hakim veya savcı olarak görevlerinden uzaklaştırılmalarına ilişkin kararlarına dayandığını ve bazı başvuranlar için tanık ifadelerine, diğer kişilerin Bylock konuşmalarının içeriğine ve/veya başvuranın örgütsel bağlantısını gösteren kanıtlar ve diğer gerçeklere dayandığını belirtmektedir. Mahkeme, başvuranların görevden uzaklaştırılmasının ve/veya ByLock mesajlaşma sistemini kullandıkları iddiasının kendilerine atfedilen suçla ilgili olarak 5. maddenin 1. fıkrasının (c) bendinde belirtilen “makul şüphe”yi oluşturmayacağına karar vermiştir (bk. Baş, yukarıda anılan, §§ 17095; Akgün / Türkiye, no. 19699/18, §§ 151-85, 20 Temmuz 2021; ve Taner Kılıç / Türkiye (no. 2), no. 208/18, §§ 102-03 ve 106-09, 31 Mayıs 2022). Mahkeme ayrıca, bazı başvuranlar ile ilgili olarak, tutuklama kararlarında tutuklamayı haklı gösteren tanık ifadelerine veya üçüncü kişilerin Bylock görüşmelerinin içeriğine atıfta bulunulduğunu da belirtmektedir. Ancak, tutuklama kararlarında ilgili başvuranların söz konusu zamanda terör örgütü üyesi olduklarına dair makul şüpheye yol açabilecek somut ve spesifik gerçekleri ortaya koyan herhangi bir ifadeye atıfta bulunulmadığını belirtmektedir. Mahkeme ayrıca, davacılara atfedilen ve “örgütsel bağlantı”yı ortaya koyan diğer eylemlerin (bk. Yukarıda § REF paragraph00003 \h \* CharFormat \* MERGEFORMAT 3), davanın koşulları altında, koşullu unsurlar olduğunu, ve bu unsurların söz konusu şüpheleri haklı gösterebilecek başka herhangi bir bilgi bulunmadığından yasallık varsayımından yararlandığını ve başvuranların terör örgütü üyeliğini kanıtlayan bir delil oluşturduğunun makul şekilde kabul edilemeyeceğini değerlendirmektedir (karşılaştırınız Taner Kılıç, yukarıda anılan, §§ 104-05 ve burada alıntı yapılan diğer kararlar).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Hükümetin, başvuranların iddia edilen suçu işlediklerine dair, ilk tutuklandıkları sırada “makul bir şüphenin” olduğunu gösterebilecek başka bir açıklama, “olgu” ya da “bilgi” sunmadığı göz önünde bulundurulduğunda, Mahkeme, Sözleşme’nin 5 § 1 (c) maddesinde belirtilen bir tutukluluğun yapılabilmesi için söz konusu şüphenin “makul olması” kıstasının sağlanmadığını tespit etmektedir (karşılaştırın, yukarıda anılan, Baş, § 195, ve Taner Kılıç, yukarıda anılan, §§ 114-16). Ayrıca, başvuranların mevcut davada Sözleşme’nin 5. maddesinin yorumlanması ve uygulanmasında kesinlikle dikkate alınması gereken bağlamsal bir faktör olan darbe girişiminden -yani Türkiye’nin olağanüstü hal ilanına ve istisna ilan etmesine neden olan olaydan- kısa bir süre sonra tutuklanmasına rağmen, söz konusu önlemin, durumun kesinlikle gerektirdiği bir önlem olduğunun söylenemeyeceği (karşılaştırın, yukarıda anılan, Baş, §§ 115-16 ve §§ 196201) kanısındadır. Bu sebeple Sözleşme’nin 5 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.

DİĞER ŞİKÂYETLER

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Sözleşme’nin 5 §§ 3, 4 ve 5 ve 8. maddesi kapsamında kalan şikayetlere ilişkin olarak, Mahkeme, yukarıdaki 5 § 1 maddesi kapsamındaki bulguları ve Turan ve Diğerleri (yukarıda anılan, § 98) davasındaki mülahazaları ışığında, bu şikayetleri incelememeye karar vermiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. 29508/21 no.lu başvurudaki başvuran hariç olmak üzere, başvuranlar tahsis edilmiş süre içerisinde manevi tazminat açısından değişen miktarlarda tazminat talep etmiştir. Bahsi geçen başvuranların çoğu ayrıca, esas olarak işten çıkarılmalarından kaynaklanan kazanç kayıplarının yanı sıra yerel mahkemeler ve Mahkeme önünde yapılan yasal masraf ve harcamalara tekabül eden maddi tazminat talep etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. Hükümet başvuranların taleplerini dayanaksız ve aşırı bularak itiraz etmiştir.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Mahkeme, Turan ve Diğerleri (yukarıda anılan §§ 10207) kararında ortaya konulan gerekçelerle, maddi tazminat taleplerini reddetmekle birlikte, 29508/21 no.lu başvurudaki başvuran hariç, miktara yansıtılabilecek her türlü vergi hariç olmak üzere manevi tazminat ve masraf ve giderler için her bir başvurana 5.000 avronun toplu olarak ödenmesine karar vermiştir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

Başvuruların birleştirilmesine;

Başvuranların ilk tutuklandıkları sırada bir suç işlediklerine dair makul şüphenin bulunmadığı iddiasına ilişkin olarak Sözleşme’nin 5 § 1 maddesi kapsamında ileri sürülen şikayetin kabul edilebilir olduğuna;

Başvuranların ilk tutuklandıkları sırada bir suç işlediklerine dair makul şüphe bulunmaması nedeniyle Sözleşme’nin 5 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

Başvuranların, Sözleşme’nin 5 ve 8. maddeleri kapsamındaki diğer şikâyetlerinin kabul edilebilirlik ve esas yönlerinden incelenmesine gerek bulunmadığına;

29508/21 no.lu başvurudaki başvuran hariç olmak üzere, Davalı Devlet tarafından başvuranlara, üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere, bu miktara yansıtılabilecek tüm vergiler hariç olmak üzere, manevi tazminat ve masraf ve giderlere ilişkin olarak 5.000 avro (beş bin avro) ödenmesine;

Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

Başvuranların adil tazmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup; Mahkeme İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 10 Haziran 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Péter PaczolayYazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

EK

Davaların Listesi:

No.

Başvuru no.

Dava Adı

Dava Tarihi

BaşvuranDoğum tarihiİkamet yeriUyruğu

Temsilci 1.

75370/17

Altun /Türkiye 03/10/2017

Hasan Mutlu ALTUN1974AnkaraTürk

Ömer Furkan DAĞ 2.

24694/18

Uğur /Türkiye 16/05/2018

İsmail UĞUR1979İzmirTürk

Kadir ÖZTÜRK (avukat değildir)

3.

2870/19

Açıkgöz /Türkiye 02/01/2019

Yılmaz AÇIKGÖZ1985AnkaraTürk

Levent MAZILIGÜNEY 4.

7027/19

Göçer /Türkiye 22/01/2019

Serdar GÖÇER1974TekirdağTürk

Nurgül GÖÇER (avukat değildir)

5.

16151/19

Zorlu /Türkiye 08/03/2019

Emin ZORLU1988SamsunTürk

6.

55086/19

Küçükbileci /Türkiye 15/10/2019

Nebi KÜÇÜKBİLECİ1980AfyonkarahisarTürk

Güngör ÖZKAN 7.

25207/20

Berk /Türkiye 05/06/2020

Osman BERK1983YozgatTürk

8.

29081/20

Borazan /Türkiye 06/07/2020

Ömür BORAZAN1964AnkaraTürk

Yücel ALKAN 9.

30088/20

Akıncı /Türkiye 13/06/2020

Kadriye AKINCI1981ŞanlıurfaTürk

Bozan SARI 10.

48584/20

Köse /Türkiye 21/10/2020

Ali KÖSE1970IstanbulTürk

11.

18293/21

Avcı /Türkiye 29/03/2021

Ali Osman AVCI1979IstanbulTürk

Enes Malik KILIÇ 12.

24054/21

Durmaz /Türkiye 26/04/2021

Murat DURMAZ1980AfyonkarahisarTürk

Tevhide DURMAZ 13.

24476/21

Akar /Türkiye 14/04/2021

Mustafa AKAR1969AnkaraTürk

Tarık Said GÜLDİBİ 14.

28713/21

Erhan /Türkiye 27/05/2021

Demir ERHAN1981IstanbulTürk

Enes Malik KILIÇ 15.

29098/21

Tüfekçi /Türkiye 19/02/2021

Zafer TÜFEKÇİ1977SakaryaTürk

16.

29508/21

Kılınç /Türkiye 03/06/2021

Zafer KILINÇ1971YozgatTürk

17.

32263/21

Keskin /Türkiye 17/06/2021

Ali KESKİN1988AnkaraTürk

Kadir ÖZTÜRK (avukat değildir)

18.

36745/21

Mutlu /Türkiye 16/06/2021

Erol MUTLU1971BursaTürk

19.

48277/21

Çoğan /Türkiye 23/09/2021

Onur ÇOĞAN1977IstanbulTürk

İrem TATLIDEDE 20.

83/22

Erdinç /Türkiye 15/12/2021

Fazıl Ahmet ERDİNÇ1990AnkaraTürk

Gizay DULKADİR 21.

4326/22

Uysal /Türkiye 10/01/2022

Mehmet Ali UYSAL1969IstanbulTürk

Ayşegül UYSAL 22.

9478/22

Özkan /Türkiye 11/02/2022

Fevzi ÖZKAN1990IstanbulTürk

Numan ZEMHERİ 23.

9483/22

Özkan /Türkiye 11/02/2022

Emel ÖZKAN1990IstanbulTürk

Soner ERBAY

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.