2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası · Madde 42
Anayasa Madde 42: Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 42. maddesi (Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi), bugüne kadar 506 mahkeme kararında anıldı. Son değişiklik: 05.06.2008, Anayasa Mahkemesi kararı. Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.
Metin kontrolü: 14.11.2026 · Kaynak: mevzuat.gov.tr
Bu maddeye atıf
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 42
Madde metni
Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz. Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır. Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir. (Ek fıkra: 9/2/2008-5735/2 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/6/2008 tarihli ve E.: 2008/16, K.: 2008/116 sayılı Kararı ile. ) Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır. Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez. Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez. Eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller ile yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar kanunla düzenlenir. Milletlerarası andlaşma hükümleri saklıdır.
Değişiklik geçmişi
- 05.06.2008Anayasa Mahkemesi iptaliAnayasa Mahkemesi kararıYürürlük: 22.10.2008
- 09.02.2008Ekleme · fıkra5735 sayılı KanunYürürlük: 23.02.2008
Hangi mahkemeler uyguluyor
Anayasa m. 42 veri tabanımızdaki 506 kararda anılıyor; en çok Danıştay kararlarında (yüzde 48). En çok Anayasa Mahkemesi (231), Danıştay 8. Daire (119) ve Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu (57) uyguluyor. Bilinen ilk karar 1963, en yeni karar 13.05.2026 tarihli.
- Danıştay241
- Anayasa Mahkemesi231
- AİHM20
- Yargıtay9
- İlk derece mahkemeleri3
Birlikte en çok anılan maddeler
Bu maddeyi uygulayan kararlarda en sık şu maddeler de anılıyor:
Sayılar İçtihad AI veri tabanındaki kararlardan hesaplanmıştır (20.11.2026); veri tabanı her mahkemenin bütün kararlarını içermez.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
Anayasa m. 42 bugüne kadar 506 kararda anıldı. Sitede yayımlananlardan bazıları:
- 6 yıllık lisans programlarının azami 9 yılda tamamlanması zorunluluğunun Anayasa'ya uygunluğu
AYM · E. 2025/230 · K. 2026/110 · 13.05.2026
- Kanun değişikliklerinin Anayasa'ya aykırılığı ve iptal kararının yürürlüğünün ertelenmesi koşulları
AYM · E. 2025/18 · K. 2026/66 · 26.03.2026
- Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisine alınacak öğrencilerin niteliklerinin yönetmeliğe bırakılmasının anayasallığı
AYM · E. 2025/257 · K. 2026/44 · 12.02.2026
- Polis okullarına alınacak öğrencilerde aranacak şartların yönetmeliğe bırakılmasının Anayasa'ya aykırılığı
AYM · E. 2025/194 · K. 2026/15 · 15.01.2026
- 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesindeki öğrenci disiplin soruşturması ve savunma hakkına ilişkin kuralların iptali talebi
AYM · E. 2025/79 · K. 2025/257 · 11.12.2025
- Başvuranın yanıltıcı bilgi vermesinin bireysel başvuru hakkının kötüye kullanılması sayılması ve başvurunun kabul edilebilirliği
AİHM · E. 79549/16 · 25.03.2025
- Güvenlik korucularının toplu şikayette bulunmasının disiplin cezasıyla cezalandırılmasının Anayasa'ya uygunluğu
AYM · E. 2023/25 · K. 2024/139 · 23.07.2024
- Tutuklu ve hükümlülerin okul çağındaki çocuklarıyla hafta sonu görüşme ve telefon hakkının kısıtlanması
AİHM · E. 3468/20 · 06.12.2022
Anayasa m. 42 ile ilgili kendi olayınıza uyan emsalleri bulun
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Bu bir hukuki görüş değildir. Madde metni mevzuat.gov.tr'deki güncel metinden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan metindir.