2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu · Madde 72
İİK Madde 72: Menfi tesbit ve istirdat davaları
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesi (Menfi tesbit ve istirdat davaları), bugüne kadar 23.420 mahkeme kararında anıldı. Son değişiklik: 02.07.2012, 6352 sayılı Kanun. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir.
Metin kontrolü: 14.11.2026 · Kaynak: mevzuat.gov.tr
Bu maddeye atıf
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 72
Madde metni
(Değişik: 18/2/1965-538/43 md.)Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyle icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini istiyebilir. (Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde yüzde yirmiden aşağı tayin edilemez. (Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırşa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz. Borçlu, menfi tesbit davası zımmında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir. Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını istiyebilir. Menfi tesbit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi, davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Davacı istirdat davasında yalnız paranın verilmesi lazımgelmediğini ispata mecburdur.
Önceki metin
25.11.1988 ile 05.07.2012 arasında yürürlükteki metin
(Değişik: 18/2/1965-538/43 md.)Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyle icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini istiyebilir. (Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde yüzde yirmiden aşağı tayin edilemez. (Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırşa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde kırkından aşağı olamaz. Borçlu, menfi tesbit davası zımmında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir. Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını istiyebilir. Menfi tesbit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi, davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Davacı istirdat davasında yalnız paranın verilmesi lazımgelmediğini ispata mecburdur.
Önceki metin değişiklik kayıtlarından kurulmuştur; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan metindir.
Değişiklik geçmişi
- 02.07.2012Değişiklik · dördüncü fıkra, “yüzde kırktan” ibaresi6352 sayılı KanunYürürlük: 05.07.2012
- 09.11.1988Değişiklik3494 sayılı KanunYürürlük: 25.11.1988
- 18.02.1965Değişiklik538 sayılı KanunYürürlük: 06.06.1965
Hangi mahkemeler uyguluyor
İİK m. 72 veri tabanımızdaki 23.420 kararda anılıyor; en çok İlk derece mahkemeleri kararlarında (yüzde 52). En çok Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (767), Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (171) ve Yargıtay 19. Hukuk Dairesi (154) uyguluyor. Bilinen ilk karar 2005, en yeni karar 29.09.2026 tarihli.
- İlk derece mahkemeleri12.134
- Bölge adliye mahkemeleri9.677
- Yargıtay1.584
- Anayasa Mahkemesi20
- Uyuşmazlık Mahkemesi5
Birlikte en çok anılan maddeler
Bu maddeyi uygulayan kararlarda en sık şu maddeler de anılıyor:
Sayılar İçtihad AI veri tabanındaki kararlardan hesaplanmıştır (20.11.2026); veri tabanı her mahkemenin bütün kararlarını içermez.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
İİK m. 72 bugüne kadar 23.420 kararda anıldı. Sitede yayımlananlardan bazıları:
- İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin iptali talebi
AYM · E. 2025/256 · K. 2025/246 · 11.12.2025
- Haciz baskısı altında 3. kişinin borcunu ödeyen davacının takip alacaklısına karşı sebepsiz zenginleşme davası açıp açamayacağı
İstanbul BAM 3. HD · E. 2024/2120 · K. 2025/1395 · 27.05.2025
- Menfi tespit davasında tedbir kararı alınmadan yapılan ödemenin davayı istirdat davasına dönüştürme imkanı
AYM · E. 2024/142 · K. 2025/97 · 22.04.2025
- Menfi tespit davasında taşkın haciz iddiası ve ihtiyati tedbir talebinin değerlendirilmesi
Gaziantep BAM 11. HD · E. 2024/1727 · K. 2025/351 · 27.02.2025
- İstinaf başvuru süresinin hesaplanması ve sürenin dolduğu tarihin tespiti
Ankara BAM 22. HD · E. 2022/1237 · K. 2024/1178 · 14.10.2024
- Senedin teminat senedi olduğuna ilişkin iddianın ispatı ve ciro edilebilirliği
Yargıtay 11. HD · E. 2023/325 · K. 2024/2249 · 20.03.2024
- Söz konusu şanzıman arızasının kullanıcı hatasından kaynaklandığı tespit edildiğinden ayıplı mal davasının reddine karar verilmesi
Yargıtay 11. HD · E. 2022/5336 · K. 2024/1789 · 05.03.2024
- Haciz baskısıyla ödeme yapan 3. kişinin sebepsiz zenginleşmeye dayalı iade davasında aktif husumet ehliyeti
44. HD · E. 2020/2100 · K. 2023/1694 · 21.12.2023
- Kambiyo senedine karşı ileri sürülen teminat iddiasının yazılı delil olmaksızın tanıkla ispatının mümkün olup olmadığı
İstanbul BAM 44. HD · E. 2020/1761 · K. 2023/1154 · 19.10.2023
- Teminat senedi iddiasının senetle ispat zorunluluğu ve tanık dinletilme şartı
Yargıtay 11. HD · E. 2021/5921 · K. 2023/2693 · 04.05.2023
İİK m. 72 ile ilgili kendi olayınıza uyan emsalleri bulun
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Bu bir hukuki görüş değildir. Madde metni mevzuat.gov.tr'deki güncel metinden alınmıştır; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan metindir.