AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite) · E. 3743/19 · 15.10.2024
AYM kararının uygulanmadığı iddiasında, Yargıtay'ın yeni kararına karşı tekrar AYM'ye başvurulması gerekip gerekmediği
AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), 15.10.2024 tarihli kararında (E. 3743/19) şu meseleyi çözdü: AYM kararının uygulanmadığı iddiasında, Yargıtay'ın yeni kararına karşı tekrar AYM'ye başvurulması gerekip gerekmediği. Yargıtay'ın AYM kararı sonrası esastan verdiği yeni karara karşı tekrar AYM'ye başvurulması gerektiğinden, iç hukuk yolları tüketilmemiştir.
Özet güncelleme:
Mahkemenin vardığı sonuç
Yargıtay'ın AYM kararı sonrası esastan verdiği yeni karara karşı tekrar AYM'ye başvurulması gerektiğinden, iç hukuk yolları tüketilmemiştir.
Belirleyici olgular
- AYM, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
- Yargıtay ihlal sonrası davayı esastan inceleyip karara bağlamıştır.
- Başvuranlar Yargıtay'ın yeni kararına karşı tekrar AYM'ye gitmemiştir.
Karardan
“Mahkeme, başvurunun, iç hukuk yollarının tüketilmemesi sebebiyle, Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.”
Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Bu karara atıf
AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), E. 3743/19, T. 15.10.2024
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Karar metni
Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 3743/19Ali UYANDIRAN ve Diğerleri/Türkiye
BaşkanPauliine Koskelo,HâkimlerLorraine Schembri Orland,Frédéric Krenc ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla 15 Ekim 2024 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
İstanbul Barosuna kayıtlı Avukat Y. Ayyıldız tarafından temsil edilen, ekteki tabloda yer alan sekiz başvuran tarafından (“başvuranlar”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM” veya “Mahkeme”), İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, 13 Ocak 2019 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılmış olan başvuruyu (no. 3743/19) dikkate alarak,
Gerçekleştirilen müzakereler sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
DAVA KONUSU
SEQ level0 \*arabic \r1 1. Başvuru, Anayasa Mahkemesi’nin, tazminat taleplerinin yerel mahkemeler tarafından reddedilmesi nedeniyle başvuranların mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmettiği kararının uygulanmadığı iddiasına ilişkindir. Başvuranların yerel mahkeme önündeki tazminat talebi, yokluklarında gerçekleştirildiği iddia edilen bir kamulaştırma işlemiyle ilgilidir.
Davanın arka planı
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. 2 Aralık 1985’te, başvuranların seleflerine ait bir arsa kamulaştırılmıştır. Bununla birlikte, başvuranların selefleri adreslerinde bulunamadığı için 24 Haziran 1987 tarihinde, söz konusu tarihte yürürlükte olan mülga Medeni Kanun’un (743 sayılı Kanun) 377. maddesi uyarınca, kamulaştırma işlemi sırasında menfaatlerini korumak amacıyla bir avukat kayyım olarak atanmıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. Kayyım, kamulaştırma belgelerini 10 Eylül 1987 tarihinde resmi olarak tebellüğ etmiş ve akabinde, söz konusu arsanın kamulaştırılması için tazminat miktarının artırılması amacıyla başvuranların selefleri adına Bakırköy 4. Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmıştır. 6 Temmuz 1988 tarihinde söz konusu mahkeme talebi kabul etmiş ve başvuranların selefleri lehine verilen bu karar temyiz incelemesinden geçtikten sonra kesinleşmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. 17 Kasım 1989’da İstanbul İl Defterdarı, 27 Mayıs 1989 tarihinde yürürlüğe giren 3561 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi uyarınca başvuranların selefleri için kayyım olarak atanmıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. 8 Mart 1991’de ilgili makamın arsanın kendi adına tescil edilmesi için açtığı dava da Bakırköy 3. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından kabul edilmiş ve söz konusu arsa nihayet 26 Ağustos 1991 tarihinde bu makam adına tescil edilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Daha önce başvuranların selefleri adına açılmış bir banka hesabında bloke edilmiş olan kamulaştırma bedeli, İstanbul İl Defterdarının başvuranların selefleri adına kayyım olarak atanması sonucunda Hazine’ye aktarılmıştır (bk. yukarıda REF treasurer \h 4 paragraf).
İlk yargılama süreci
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Başvuranlar, 14 Eylül ve 14 Ekim 2011 tarihlerinde, fiili kamulaştırma nedeniyle tazminat talebiyle yetkili makam aleyhinde dava açmışlardır. Bununla birlikte, 9 Nisan 2013 tarihinde, Bakırköy 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 6 Temmuz 1988 tarihli kararı aynı konuda kesin hüküm teşkil ettiğinden, dava Bakırköy 5. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından reddedilmiştir (bk. yukarıda REF earlyjudgment1988 \h 3. paragraf).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. 27 Mart 2014 tarihinde, başvuranların bu karara karşı yaptıkları itiraz, 11 Haziran 2013 tarihinde yürürlüğe giren 2942 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesi uyarınca, kamulaştırılan arsanın idare adına tescil edildiği kamulaştırma sürecine ilişkin her türlü talebin esastan incelenmeksizin reddedileceği gerekçesiyle Yargıtay tarafından reddedilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Başvuranlar 16 Haziran 2014 tarihinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunarak, mal ve mülk dokunulmazlığı ve mahkemeye erişim haklarından mahrum bırakıldıklarından şikâyetçi olmuşlardır. 19 Temmuz 2017’de Anayasa Mahkemesi, davayı mahkemeye erişim hakkı açısından inceleyerek, 2942 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmettiği ve iptal ettiği 13 Kasım 2014 tarihli kararına atıfta bulunarak, başvuranların orantısız bir müdahaleye maruz kaldıklarına karar vermiştir. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, 13 Kasım 2014 tarihli kararında, 2942 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin mahkemeye erişim hakkını, mülkiyet dokunulmazlığı hakkını ve hukuki güvenlik ilkesini zedelediğine dair bulgularını yinelemiştir; zira söz konusu hüküm, gelecekte dava açılmasını engellemekte ve mahkemelerin hâlihazırda derdest olan davaları esastan incelemeksizin reddetmesini gerektirmektedir. Bu bağlamda, Yargıtay’ın başvuranların itirazını 2942 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesi uyarınca davanın esasını değerlendirmeksizin reddetmesi nedeniyle Anayasa Mahkemesi başvuranların mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Dolayısıyla, Anayasa Mahkemesi davayı yeniden görülmesi için Yargıtay’a geri göndermiştir.
Anayasa Mahkemesi’nin 19 Temmuz 2017 tarihli geri gönderme kararı sonrası ikinci yargılama süreci
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Davanın yeniden görülmesini takip eden yargılamada Yargıtay, 17 Mayıs 2018 tarihinde dava dosyasına dayanarak yeni bir karar vermiş ve bu karar 19 Temmuz 2018 tarihinde başvuranlara tebliğ edilmiştir. Yargıtay ilk olarak, 27 Mart 2014 tarihli kararının Anayasa Mahkemesi’nin 13 Kasım 2014 ve 19 Temmuz 2017 tarihli kararlarıyla geçersiz kılındığını kabul etmiştir. Bu nedenle önceki kararını iptal etmiştir. Ardından, başvuranların davası, iddia edilen fiili bir kamulaştırma için tazminat talebiyle ilgili olsa da, kamulaştırma tebligatlarının, Bakırköy 4. Asliye Hukuk Mahkemesi önünde kamulaştırma için tazminat miktarını başarılı bir şekilde artırabilen başvuranların selefleri için kayyıma usulüne uygun olarak tebliğ edildiğini ve bu kararın Yargıtay tarafından temyizde incelendiğini ve bu nedenle kesinleştiğini kaydetmiştir. Bu gerekçeyle Yargıtay, ilk derece mahkemesinin 9 Nisan 2013 tarihli kararında, başvuranların selefleri lehine verilen 6 Temmuz 1988 tarihli kararın aynı konuda kesin hüküm teşkil ettiği sonucuna varmış ve dolayısıyla kararı onamıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Başvuranlar Anayasa Mahkemesi’ne yeni bir başvuruda bulunmamıştır.
Şikâyet
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Başvuranlar, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi uyarınca, söz konusu arsanın, ilgili makamlar tarafından, seleflerine uygun şekilde bilgi verilmeden ve kamulaştırma işlemi için kendilerine tazminat ödenmeden kamulaştırıldığından şikâyetçi olmuşlardır. Sözleşme’nin 6. maddesine dayanarak, Anayasa Mahkemesi’nin 19 Temmuz 2017 tarihli kararının Yargıtay tarafından uygulanmamasından da şikâyetçi olmuşlardır.
MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. Mahkeme, iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralına ilişkin genel ilkelere ve rolünün ikincil niteliğine atıfta bulunur (bk. Cocchiarella/İtalya [BD], no. 64886/01, §§ 38-40, AİHM 2006-V; Demopoulos ve Diğerleri/Türkiye (k.k.) [BD], no. 46113/99 ve 7 diğer başvuru, §§ 69-70, AİHM 2010; Uzun/Türkiye (k.k.), no. 10755/13, §§ 36-39 ve §§ 68-70, 30 Nisan 2013; Vučković ve Diğerleri/Sırbistan (ilk itiraz) [BD], no. 17153/11 ve 29 diğer başvuru, §§ 69-77, 25 Mart 2014 ve Öztırak/Türkiye (k.k.), no. 46472/19, §§ 36-39, 26 Mart 2024). Özellikle, bir hukuk yolunun etkili olabilmesi için, itiraz edilen durumu doğrudan düzeltebilecek nitelikte olması ve makul bir başarı şansı sunması gerekir. Yetersiz veya etkisiz olan hukuk yollarına başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Bununla beraber, açıkça beyhude olmayan belirli bir hukuk yolunun başarı olasılığına ilişkin yalnızca şüphelerin varlığı, bu çözüm yolunun tüketilmemesi için geçerli bir neden değildir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Mevcut başvuruya dönecek olursak, Mahkeme, başvuranların temel şikâyetinin, Yargıtay’ın davanın geri gönderilmesinde, Anayasa Mahkemesi’nin tespitlerini göz ardı etmesi olduğunu gözlemlemektedir. Başvuranlara göre bu durum, Sözleşme’nin 6. maddesini ihlal edecek şekilde Anayasa Mahkemesi’nin kararının uygulanmaması anlamına gelmektedir. Aynı nedenle, başvuranların, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi kapsamındaki şikâyetlerine ilişkin 17 Mayıs 2018 tarihli Yargıtay kararının ardından Anayasa Mahkemesi’ne ikinci bir başvuruda bulunmadıkları görülmektedir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 15. Somut davada, Yargıtay’ın 17 Mayıs 2018 tarihli kararının ardından, başvuranları iç hukuk yollarını tüketmek amacıyla Anayasa Mahkemesi’ne ikinci bir bireysel başvuruda bulunmaktan muaf tutan herhangi bir koşulun mevcut olup olmadığını incelerken, ilk ve iade yargılamalarının seyrini ve yerel mahkemeler tarafından verilen kararların niteliğini incelemek gerekmektedir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 16. Mahkeme ilk olarak, ilk derece mahkemesinin 9 Nisan 2013 tarihinde, konunun hukuki kesinlik (res judicata) haline geldiği gerekçesiyle başvuranların davasını reddettiğini kaydeder. Temyiz üzerine Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararının doğruluğuna ilişkin herhangi bir değerlendirme yapmaksızın, 2942 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin kati niteliğine dayanarak davayı reddetmiştir. Dolayısıyla, Yargıtay’ın 27 Mart 2014 tarihli kararı usuli niteliktedir ve başvuranların davasını esastan incelememiştir. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvuranların bireysel başvurusunu yalnızca mahkemeye erişim hakkı açısından incelemiş ve bu hakkın ihlal edildiğine karar vermiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 17. Mahkeme ayrıca, Yargıtay’ın, başvuranların davasının esasına ilişkin hiçbir değerlendirme yapmadığı 27 Mart 2014 tarihli önceki kararını iptal etmesi ve daha sonra bu davanın esasını ayrı gerekçelerle incelemesi nedeniyle Anayasa Mahkemesi’nin 19 Temmuz 2017 tarihli kararına uyduğu kanaatindedir. Bu bağlamda Mahkeme, Yargıtay’ın 17 Mayıs 2018 tarihli ikinci kararında, kamulaştırma tebligatlarının başvuranların selefleri için atanan kayyıma ilgili tarihteki yasaya uygun olarak usulüne uygun şekilde tebliğ edildiğini değerlendirdiğini kaydeder. Sonuç olarak, Bakırköy 5. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 9 Nisan 2013 tarihli kararının gerekçesini, yani başvuranlar lehine verilen 6 Temmuz 1988 tarihli kararın aynı konuda kesin hüküm teşkil ettiğini desteklemiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 18. Mahkeme, ilk derece mahkemesinin 9 Nisan 2013 tarihli kararında bu yönde bir tespitte bulunmuş olması nedeniyle, başvuranların talebinin hukuki kesinlik gerekçesiyle reddedilmesinin yeni bir mesele olmadığının farkındadır. Bununla birlikte, Yargıtay’ın davayı bu açıdan inceleme fırsatı olmamıştır zira bu arada yürürlüğe giren geçici yasa, derdest tüm davaların reddedilmesini zorunlu hale getirmiştir. Anayasa Mahkemesi de Yargıtay’ın davayı reddettiği gerekçeleri incelemiştir. Başka bir deyişle, Anayasa Mahkemesi, ilk derece mahkemesinin davanın hukuki kesinlik ilkesi uyarınca görülemeyeceği yönündeki ilk kararını inceleyemezdi, çünkü bu ilk kararın kendisi henüz Yargıtay tarafından incelenmemişti.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 19. Dolayısıyla, davaya özgü koşullarda, Anayasa Mahkemesi’ne yeni bir bireysel başvurunun, başvuranların mağduriyetleri için makul başarı şansı sunan etkili bir hukuk yolu olmadığını gösteren hiçbir şey yoktur. Bu nedenle, iç hukuk yollarının tüketilmesi şartına uymak için Yargıtay’ın 17 Mayıs 2018 tarihli kararından sonra Anayasa Mahkemesi’ne yeni bir başvuruda bulunmak başvuranların göreviydi (karşılaştırın ve kıyaslayın Antonić-Tomasović/Hırvatistan, no. 5208/03, § 33, 10 Kasım 2005).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 20. Mahkeme, başvurunun, iç hukuk yollarının tüketilmemesi sebebiyle, Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup; 14 Kasım 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Dorothee von Arnim Pauliine KoskeloYazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
Ek
Başvuranların Listesi
No.
Başvuranın adı
Doğum Yılı
Uyruk 1.
Ali UYANDIRAN 1946
Türkiye
2.
Ekrem ALBEREN 1984
Türkiye
3.
Fatma ALBEREN 1958
Türkiye
4.
Muammer ALBEREN 1950
Türkiye
5.
Nergiz ALBEREN 1990
Türkiye
6.
Refik TIKNAZ 1945
Türkiye
7.
Ahmet UYANDIRAN 1952
Türkiye
8.
Nail UYANDIRAN 1948
Türkiye
Bu konudaki diğer kararlar
- İç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle başvurunun kabul edilebilirliği
AİHM · E. 8253/21 · 03.02.2026
- Kişilik hakları ihlali iddiasında iç hukuk yollarının tüketilip tüketilmediği
AİHM · E. 26053/12 · 10.09.2019
- Yargılama süresinin uzunluğu şikayetinde yeni kurulan Tazminat Komisyonu yolunun tüketilmesinin gerekip gerekmediği
AİHM · E. 2386/24 · 18.06.2024
- AYM'nin usulden ihlal tespit ettiği kötü muamele iddiasında AİHM'e başvuru
AİHM · E. 11273/22 · 13.12.2022
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.