AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite) · E. 53117/20 · 15.10.2024
İç hukuk yolları tüketilmeden yapılan yaşam hakkı ihlali başvurusunun kabul edilebilirliği
AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), 15.10.2024 tarihli kararında (E. 53117/20) şu meseleyi çözdü: iç hukuk yolları tüketilmeden yapılan yaşam hakkı ihlali başvurusunun kabul edilebilirliği. Ulusal düzeydeki ceza, idari tazminat ve AYM süreçleri henüz tamamlanmadığından, ikincillik ilkesi gereği başvuru süresinden önce yapılmıştır ve kabul edilemezdir.
Özet güncelleme:
Mahkemenin vardığı sonuç
Ulusal düzeydeki ceza, idari tazminat ve AYM süreçleri henüz tamamlanmadığından, ikincillik ilkesi gereği başvuru süresinden önce yapılmıştır ve kabul edilemezdir.
Belirleyici olgular
- Polis memurları hakkındaki ceza davası devam etmektedir.
- İdari tazminat davası derdesttir.
- AYM önündeki bireysel başvuru süreci henüz sonuçlanmamıştır.
Karardan
“Mahkeme, Hükümetin ikinci itirazını kabul etmekte ve başvuruyu Sözleşme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca süresinden önce sunulduğu gerekçesiyle reddetmektedir.”
İlgili mevzuat
Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Bu karara atıf
AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), E. 53117/20, T. 15.10.2024
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Karar metni
Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru No. 53117/20İbrahim KORTAK ve diğerleri / Türkiye
BaşkanPauliine Koskelo,HâkimlerLorraine Schembri Orland,Frédéric Krenc ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla 15 Ekim 2024 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Yukarıda belirtilen 25 Kasım 2020 tarihinde yapılan başvuruyu,
Sözleşme’nin 2. maddesine ilişkin şikâyetin Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ve başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğunun belirtilmesine ilişkin kararı,
Hükümet tarafından sunulan görüşleri ve başvuranlar tarafından cevaben sunulan görüşleri dikkate alarak,
Gerçekleştirdiği müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAY VE OLGULAR
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 1. Başvuran tarafların listesi, ekte yer almaktadır. Hükümet, söz konusu dönemde kendi görevlisi olan, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi eski Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilmiştir.
Davaya ilişkin başlıca olay ve olgular, taraflarca ifade edildiği şekliyle, aşağıdaki gibi özetlenebilir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi, 30 Kasım 2015 tarihinde, terör örgütü olan PKK/KCK’ya bağlı Yurtsever Devrimci Gençlik Hareketi adına, A.İ.nin de aralarında bulunduğu suç ortaklarıyla birlikte polise yönelik bir saldırı planladığına dair hakkında şüphelenilen D.K.yı -söz konusu tarihte 19 yaşında olan başvuranların yakını- gözetim altına almıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. A.İ.nin, D.K. ile iletişim halinde olan beş kişi tarafından sık sık ziyaret edilen, Sancaktepe’de (İstanbul) bulunan bir adreste ikamet ettiği yönünde, 3 Aralık 2015 tarihinde bir ihbar alınmıştır. Söz konusu adreste, saat 19.50 sularında terörle mücadele operasyonu başlatılmıştır. Ertesi gün düzenlenen tutanakta şunlar özetlenmektedir:
“ (...) Usulüne uygun olarak dairenin zili çalınmış, ardından polis olduğumuz yüksek sesle belirtilerek, birkaç defa kapı çalınmıştır; hiç kimsenin kapıyı açmamasına rağmen (...) içeride birisinin bulunduğu kanaati oluşmuştur (...); koridorda giderken (...), koridorun sonundaki odadan açılan ateşin hedefi olmuştuk (...); “Polis, silahınızı bırakın ve teslim olun, aksi halde size karşılık verilecektir” uyarısına rağmen, (...) odada yatağın arkasına çömelerek, sığındığı görülen kadın tabancasını doğrultmuştur (...) ve meşru müdafaa koşullarının oluşması sebebiyle şüpheliye ateş edilmiştir. Şüpheli, vurulduğu sırada yatağın yanına düşerken görülmüştür (...) ve şüphelinin yanına yaklaşıldığında tabancayı almaya çalıştığı görülmüştür (...); yeni uyarımıza rağmen (...), şüpheli tabancayı almıştır (...), ardından tekrar ateş edilmiştir (...) ”
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Cumhuriyet savcılığı, 4 Aralık 2015 tarihinde soruşturma başlatmıştır. Klasik otopsi, D.K.nın 25 mermiyle vurulduğunun, bu mermilerden 21’inden her birinin ölüme yol açacak nitelikte olduğunun ve bunlardan 17’sinin uzaktan ateş edilerek, ilgilinin sırtından girdiğinin tespit edilmesine imkân vermiştir; bu mermilerden biri, frontotemporal seviyeye neredeyse bitişik mesafeden ateş edilmiştir.
Müteveffanın cesedinin yanında, tanık M.K.nın varlığında, 7,65 mm kalibreli üç tabanca bulunmuştur. Çok sayıda mermi kovanı ile mermi ve mermi kılıfı parçaları toplanmıştır. Bu parçalar, kriminal laboratuvara gönderilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. 6 Aralık 2015 tarihli balistik bilirkişi raporunda, bilirkişi incelemesi için gönderilen parçalar arasında, 68 mermi kovanı ve 32 deforme merminin olay yerinde bulunan üç tabancadan çıkamayacağı vurgulanmıştır, zira bunlar Parabellum tipi 9 mm kalibreli bir silaha karşılık gelmekteydi. Söz konusu raporda, karşılaştırmalı balistik bilirkişi incelemesinin polis memurlarının görev silahlarının laboratuvara gönderilmesi halinde yapılabileceği belirtilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. 28 Aralık 2015 tarihli bilirkişi incelemesine göre, yukarıda belirtilen üç tabancada müteveffanın herhangi bir parmak izi bulunmamaktaydı.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. 29 Aralık 2015 tarihli ikinci bilirkişi incelemesine göre, müteveffa D.K.nın ellerinden alınan numunelerde ve giysilerinde atış kalıntıları görülmüştür ve bunlar müteveffanın sırtında yer alan 17 mermi giriş deliğinin tespit edilmesine imkân vermiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Başvuranlar, 9 Mart 2016 tarihinde polis memurları hakkında şikâyette bulunmuşlardır. Cumhuriyet savcılığı, 2016/33199 numarasıyla yeni bir dosya açmış ve bu dosyayı İstanbul Anadolu Cumhuriyet Savcılığına bağlı Memur Suçları Bürosuna (“Memur Suçları Bürosu”) iletmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Memur Suçları Bürosu, 6 Nisan 2016 tarihinde, özellikle yukarıda belirtilen tutanağa atıfta bulunarak (yukarıda 3. paragraf), meşru müdafaanın söz konusu olduğu gerekçesiyle, kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Başvuranlar, 4 Mayıs 2016 tarihinde, söz konusu kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itirazda bulunmuşlardır. Bu itiraz, 24 Mayıs 2016 tarihinde reddedilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Başvuranlar, 15 Ağustos 2016 tarihinde, bilhassa kendi ifadelerine göre, ölüme yol açacak nitelikte haksız ve aşırı bir güç kullanımından dolayı hayatını kaybeden kızlarıyla ilgili olarak, Sözleşme’nin 2. maddesinin ihlal edilmesinden şikâyet ederek, Anayasa Mahkemesine (“AYM”) bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Anayasa Mahkemesi, 10 Aralık 2019 tarihli kararında öncelikle, operasyonun planlanmasına ilişkin koşulların ve polis memurlarının hangi koşullarda ateş ettiklerinin adli makamlar tarafından tespit edilmemesi nedeniyle, yaşam hakkının esas yönü bakımından incelemede bulunmasının imkânsız olduğunu gözlemlemiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. AYM, usul yönü bakımından şu tespitlerde bulunmuştur:
- Operasyonun tam seyri yalnızca operasyona katılan polis memurları tarafından bilinebilmekteydi; hâlbuki M.K. gibi söz konusu polis memurlarının ifadeleri de dinlenmemiştir; komşular gibi herhangi bir potansiyel üçüncü tanık araştırılmamıştır;
- D.K.nın başına neredeyse bitişik mesafeden yapılan atış ve 17’si sırtından olmak üzere, D.K.ya isabet eden 25 mermi dikkate alındığında ve olay yerinde bulunan üç tabancadan herhangi birinde müteveffanın parmak izlerinin görülmediği göz önünde bulundurulduğunda, polis memurlarının bir yatağın arkasına sığınan bir kişiyle karşı karşıya gelmek zorunda kaldıkları yönündeki iddialarını doğrulayabilecek nitelikte olayların yeniden kurgulanması büyük önem arz etmekteydi;
- Bilirkişilerin balistik uygunluğun incelenmesi amacıyla görev silahlarından yararlanmaları gerektiğini belirtmelerine rağmen (yukarıda 5. paragraf), Memur Suçları Bürosu bu eksikliği giderememiştir;
- Son olarak, yetkili makamların ateşli silah kullanmak için gereken koşulların bir araya geldiği yönünde vardıkları sonuç (yukarıda 9. paragraf), bu konudaki düzenlemeye ilişkin herhangi bir incelemeye veya ölümcül güç kullanımını haklı gösterebilecek kriterlere dayanmamaktaydı.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Dolayısıyla AYM, Anayasa’nın 17. maddesinin (yaşam hakkı) usul yönünden ihlal edildiği sonucuna varmış ve verdiği kararı soruşturmanın yeniden başlatılması için Memur Suçları Bürosuna bildirmiştir (yukarıda 8. paragraf). Öte yandan AYM, başvuranlara manevi tazminat olarak 36.000 Türk lirası tutarının (yaklaşık 5.625 avro) ödenmesine karar vermiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 15. Memur Suçları Bürosu, dava dosyasını yeniden açarak, soruşturmayı genişletmiştir. Birçok polis memuru, 23 Kasım 2020 tarihinden itibaren, şüpheli olarak sorgulanmış ve yeni bilirkişi incelemeleri yapılmıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 16. Memur Suçları Bürosu, 17 Mart 2023 tarihinde, dokuz polis memuru ile ilgili olarak kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Buna karşın Memur Suçları Bürosu, polis memurları F.İ.B, O.Y. ve Y.Y.A.yı “bilinçli taksirle” adam öldürmekle suçlamıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 17. Başvuranların kovuşturmaya yer olmadığına dair karara ilişkin sundukları itiraz, 25 Nisan 2023 tarihinde reddedilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 18. Başvuranlar, 29 Mayıs 2023 tarihinde özellikle “Fetullahçı terör örgütü” ile bağlantıları sebebiyle daha önce görevinden uzaklaştırılan memurlar olan, F.İ.B, O.Y. ve Y.Y.A. hariç olmak üzere, Memur Suçları Bürosunun AYM’nin ilk kararında varılan tespitleri dikkate almaksızın, diğer polislerin sorumluluğunu tespit etmeye çalışmadığını iddia ederek, daha ziyade davanın usuli yönünü ileri sürerek, AYM nezdinde ikinci defa bireysel başvuruda bulunmuşlardır (yukarıda 13. paragraf).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 19. Bu yargılama, Anayasa Mahkemesi nezdinde 2023/48194 sayılı dosya numarasıyla halen derdesttir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 20. Hâkimler, polis memurları F.İ.B, O.Y. ve Y.Y.A. hakkında yürütülen yargılama çerçevesinde, 3 Ekim 2023 tarihinde, şüphelilerin “bilinçli taksirle” adam öldürmek suçundan mahkemeye sevk edilmiş olmalarına rağmen, ileri sürülen olay ve olguların kasten adam öldürme olarak yeniden nitelendirilebileceğinin ve yalnızca ağır ceza mahkemelerinin bu bağlamda yetkili olduklarının göz ardı edilmediği kanaatine vararak, ağır ceza mahkemesi lehine konu bakımından (ratione materiae) yetkisizlik kararı vermişlerdir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 21. Dosya, İstanbul 16. Ağır Ceza Mahkemesine iletilmiştir. Gelecek duruşma, 22 Kasım 2024 tarihinde gerçekleştirilecektir.
ŞİKÂYET
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 22. Başvuranlar, polis operasyonu sırasında sebepsiz yere öldürülen D.K.ya ilişkin olarak, Sözleşme’nin 2. maddesinin esas yönünde ihlal edilmesinden şikâyetçi olmaktadırlar. Başvuranlar özellikle, görevlendirilen polislerin sayısı, ölümcül olmayan araçlardan herhangi birine başvurulmaması ve kızlarının doğrudan hedef alınarak, 25 mermiyle vurularak öldürülmesi göz önünde bulundurulduğunda, meşru müdafaa iddiasının yanıltıcı olabileceğini ileri sürmektedirler.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 23. Başvuranlar, mevcut davada, yetkili makamların aynı zamanda uygun bir hukuki çerçeve düzenleme yükümlülüklerini yerine getirmediklerini ileri sürmekte ve ölümcül silahların kullanımı konusunda polislere sunulan büyük serbestlikten ve polislerin cezasız kalmalarından üzüntü duymaktadırlar.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 24. Hükümet öncelikle, Mahkeme İç Tüzüğünün 44 C maddesine atıfta bulunmakta ve başvuranların ceza soruşturmasının yeniden açıldığı ve AYM nezdinde ikinci kez bireysel başvuruda bulundukları hususunda Yazı İşleri Müdürlüğünü bilgilendirmediklerini iddia etmektedir. Hükümet, bu koşullarda başvuranların davanın kendileri adına sürdürülmesi için gereken ilgiyi gösterdiklerinin kabul edilemeyeceği kanaatine varmaktadır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 25. Hükümet aynı zamanda, üç polis memuru hakkındaki yargılamanın ve AYM nezdinde sunulan bireysel başvuruya ilişkin ikinci yargılamanın halen derdest olduğunu hatırlatarak, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmektedir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 26. Başvuranlar, söz konusu olan ceza yargılamasının başarısızlıkla sonuçlandığını ve bu yargılamaya ağırlık vermenin kendileri açısından pek önemli olmadığını ileri sürerek, hakkın kötüye kullanılmasına ilişkin her türlü suçlamaya itiraz etmektedirler.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 27. Öte yandan başvuranlar, 30 Mayıs 2024 tarihinde, İçişleri Bakanlığına kızlarının öldürülmesi sebebiyle ön tazminat talebinde bulunduklarını, ancak kendilerine hâlihazırda bu bağlamda herhangi bir ödemenin yapılmadığını belirtmektedirler.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 28. Mahkeme, Hükümetin ilk itirazını incelemeyecektir (yukarıda 24. paragraf), zira her halükârda başvuranların şikâyetleri aşağıda açıklanan gerekçelerle kabul edilemez niteliktedir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 29. Nitekim Mahkeme, polis memurları F.İ.B, O.Y. ve Y.Y.A. hakkında yürütülen yargılamanın İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde hâlihazırda derdest olduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme bu aşamada, söz konusu yargılamanın bundan böyle başarısızlıkla sonuçlanabileceğinin varsayılmasına imkân veren herhangi bir unsur görmemektedir (yukarıda 26. paragraf).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 30. Ayrıca aynı değerlendirme, başvuranlar tarafından başlatılan idari tazminat davası hususunda geçerlidir (yukarıda 27. paragraf). Nitekim Sözleşme’nin 2. maddesine ilişkin iddia edilen ihlalin yalnızca tazminatın ödenmesi yoluyla düzeltilemeyeceği aşikâr olsa da (diğer birçok karar arasında bk. Al-Skeini ve diğerleri/Birleşik Krallık [BD], no. 55721/07, § 165, AİHM 2011), bununla birlikte, yukarıda belirtilen üç polis memurunun hâlihazırda adam öldürmek suçundan yargılandıkları dikkate alındığında, başvuranların idare mahkemeleri önünde davayı kazanmaya ilişkin makul bakış açılarından halen yararlandıkları kanısına varmak gerekmektedir (örnek olarak bk. Elvan/Türkiye, no. 64937/19, § 76, 7 Şubat 2023).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 31. Öte yandan, kovuşturmaya yer olmadığına dair karardan yararlanan diğer polis memurlarına ilişkin olarak, bu bağlamdaki yargılamanın, söz konusu kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın yaşam hakkının gerekliliklerine saygı çerçevesinde yürütülen soruşturmalara dayanıp dayanmadığını en iyi değerlendirebilecek mahkeme olan AYM önünde halen derdest olduğunu gözlemlemek yeterlidir (yukarıda 19. paragraf).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 32. Mahkeme, ikincillik ilkesinin Sözleşme’nin sisteminde taşıdığı önemi hatırlatmaktadır. Ulusal yargılamaların sonunda başvuranların gerektiği takdirde, ulusal mahkemelerin Mahkeme tarafından yorumlandığı şekliyle, Sözleşme’nin 2. maddesinin gerekliliklerini tam olarak yerine getirmediklerinin ortaya çıkması durumunda Mahkemeye yeniden başvurabilecekleri bilinerek (örnek olarak bk. Asma/Türkiye, no. 47933/09, § 77, 20 Kasım 2018 ve yukarıda anılan Elvan kararı, §§ 77-78), Sözleşme’nin mekanizmasının etkinliği gibi başvuranların menfaati bağlamında, mevcut davaya ilişkin soruşturmanın öncelikle ulusal düzeyde yürütülmesi şüphesiz tercih edilmektedir (El-Masri/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti [BD], no. 39630/09, § 141, AİHM 2012).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 33. Dolayısıyla Mahkeme, Hükümetin ikinci itirazını kabul etmekte ve başvuruyu Sözleşme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca süresinden önce sunulduğu gerekçesiyle reddetmektedir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, 14 Kasım 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Dorothee von Arnim Pauliine Koskelo Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
EK
Başvuranların Listesi
No.
Adı SOYADI
Doğum Yılı
Uyruğu
İkamet Yeri 1.
İbrahim KORTAK 1958
Türk
İzmir 2.
Ahmet KORTAK 1992
Türk
İzmir 3.
Gülçin KORTAK 1966
Türk
İzmir
Bu konudaki diğer kararlar
- Yargılama süresinin uzunluğu şikayetinde Tazminat Komisyonu'na başvurulmadan AİHM'e gidilmesi
AİHM · E. 33876/23 · 21.11.2023
- İç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkı ihlali başvurusunun kabul edilebilirliği
AİHM · E. 44986/16 · 24.01.2023
- Mezar açma talebine ilişkin idari ve hukuk yolları tüketilmeden yapılan başvurunun kabul edilebilirliği
AİHM · E. 38338/12 · 25.03.2025
- Mühimmat patlaması sonucu yaralanma davasında adil yargılanma ve makul sürede yargılanma hakkı ihlali iddiası
AİHM · E. 2010/22 · 07.11.2023
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.