Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite) · E. 54373/19 · 09.07.2024

Zorla kaybedilme iddiasıyla yapılan başvuruda yaşam hakkı, işkence yasağı ve özgürlük hakkının ihlal edilip edilmediği

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), 09.07.2024 tarihli kararında (E. 54373/19) şu meseleyi çözdü: zorla kaybedilme iddiasıyla yapılan başvuruda yaşam hakkı, işkence yasağı ve özgürlük hakkının ihlal edilip edilmediği. Başvuranın eşinin devlet gözetiminde olduğuna veya kötü muameleye uğradığına dair kanıt bulunmadığı, etkili soruşturma yürütüldüğü gerekçesiyle başvuru açıkça dayanaktan yoksun olup kabul edilemez bulunmuştur.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

Başvuranın eşinin devlet gözetiminde olduğuna veya kötü muameleye uğradığına dair kanıt bulunmadığı, etkili soruşturma yürütüldüğü gerekçesiyle başvuru açıkça dayanaktan yoksun olup kabul edilemez bulunmuştur.

Belirleyici olgular

  • Başvuranın eşinin zorla kaybedildiği iddia edilmiştir.
  • Yetkili makamlar olayla ilgili ceza soruşturmaları açmıştır.
  • Soruşturmada eşin kaçak olduğu ve sonradan yakalandığı saptanmıştır.

Karardan

“Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle, Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.”

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), E. 54373/19, T. 09.07.2024

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR

Başvuru No. 54373/19Zehra GENÇ TÜRKMEN / Türkiye

Başkan Lorraine Schembri OrlandHâkimler Frédéric Krenc,

Davor Derenčinović ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla, 9 Temmuz 2024 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde bulunan, 1978 doğumlu, Kayseri’de ikamet eden ve Zaventem Barosuna bağlı Avukat S. Yıldırım tarafından temsil edilen Türk vatandaşı Zehra Genç Türkmen’in (“başvuran”) 17 Ekim 2019 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Mahkemeye yapmış olduğu 54373/19 no.lu başvuruyu,

Başvurunun, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilişkin kararı,

Tarafların görüşlerini dikkate alarak,

Gerçekleştirilen müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

Dava, başvuranın eşi Gökhan Türkmen’in zorla kaybedilmesi iddiasına ilişkindir.

Gökhan Türkmen, 7 Şubat 2019 tarihinde, Antalya’da kaybolmuştur.

İlgili, yetkili Türk makamları tarafından “FETÖ/PDY” (“Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması”) adıyla belirtilen bir örgütle bağlantılarının bulunduğu iddiası nedeniyle görevinden ihraç edildiğinin 23 Temmuz 2016 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bildirilmesinden önce, Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunda uzman olarak çalışmıştır.

Gökhan Türkmen’in söz konusu görevinden ihraç edilmesinin ardından, ilgili hakkında birçok ceza yargılaması başlatılmıştır. Başvuran tarafından verilen bilgilere göre, Gökhan Türkmen kaybolduğu sırada evinde artık yaşamamaktaydı; zira adresi yetkili makamlarca bilinmekteydi ve bu adreste yakalanıp kötü muameleye maruz kalmaktan korkmaktaydı.

Gökhan Türkmen’in Yakalanması ve Tutuklanması

Ankara Cumhuriyet Savcılığı, 8 Ağustos 2016 tarihinde, Ankara Sulh Ceza Hâkimliğinden, özellikle bilgisayar içeriğinin transkripsiyonu ve analizi amacıyla geçici olarak inceleme ve el konulmasıyla ilgili olarak Gökhan Türkmen’in evindeki dijital delillerin aranması ve el konulması için izin talebinde bulunmuştur.

Aynı gün, Ankara Sulh Ceza Hâkimliği, Cumhuriyet Savcılığının talebini kabul etmiştir.

Ardından polis, 10 Ağustos 2016 tarihinde Gökhan Türkmen’in evinde bir arama yapmış ve bu arama sırasında başvuran tarafından ilgilinin Antalya’da yaşamak üzere Ankara’dan ayrıldığı bilgisi verilmiştir.

Başvuranın eşi hakkında birçok yakalama kararı çıkarılmıştır. Başvuranın eşi, özellikle silahlı terör örgütüne üye olmak, dolandırıcılık, resmi belgelerde sahtecilik ve yolsuzlukla suçlanmıştır.

Antalya Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi, 5 Kasım 2019 tarihinde saat 23.09’da, hayvan pazarında şüpheli davranış sergileyen bir kişinin görüldüğünü bildiren isimsiz bir çağrı almıştır.

Polis memurları kimlik kontrolü yapmak amacıyla derhal söz konusu bölgeye gitmişlerdir. Polis tarafından yapılan kontroller, üzerinde kimlik belgesi bulunmayan ve adının Gökhan Türkmen olduğunu beyan eden ilgilinin hakkında çok sayıda yakalama kararı bulunduğunu tespit etmeye imkân vermiştir. Polis memurları ilgiliyi yakalamış ve gözaltına almışlardır.

Başvurana, 7 Kasım 2019 tarihinde, eşinin yakalandığı bilgisi verilmiştir. Başvuran, aynı tarihte saat 15.55’te eşini ziyaret edip görüşmüştür.

Gökhan Türkmen daha sonra hakkında açılan soruşturmalar kapsamında Ankara’ya sevk edilmiştir.

İlgili, 13 Kasım 2019 tarihinde, avukatının huzurunda polis tarafından sorgulanmıştır. İlgili, ifadesinde, FETÖ/PDY bünyesinde faaliyette bulunduğunu itiraf etmiştir. İlgili, kendi isteğiyle saklandığını ve polis tarafından bulunmamak için ailesine nerede olduğunu bildirmediğini belirtmiştir.

Gökhan Türkmen, gözaltında bulunduğu süre boyunca, her gün tıbbi muayeneye tabi tutulmuştur. Vücudunda herhangi bir bedensel lezyon veya yaralanma tespit edilmemiştir.

Gökhan Türkmen, 14 Kasım 2019 tarihinde, avukatının huzurunda, Cumhuriyet savcısı tarafından sorgulanmıştır. İlgili, 1995 yılından bu yana, FETÖ/PDY üyesi olduğunu ve bu örgüt bünyesinde faaliyette bulunduğunu itiraf etmiştir. İlgili ayrıca, normalde verilen cezadan daha hafif bir ceza alabilmek için suçunu kabul etmek istediğini belirtmiştir.

Kaybolmasına ilişkin olarak, ilgili özellikle şu hususları belirtmiştir:

“Antalya’da kaybolduktan sonra babam Kadir Türkmen’in başvuruda bulunduğunu öğrendim. Bu konuyla ilgili Antalya Emniyet Müdürlüğüne ifade verdim. Saklandım. Kendi inisiyatifimle hareket ettim. Yetkililerin yerimi tespit etmesini önlemek amacıyla nerede olduğumu kimseye, hatta aileme bile bildirmedim. [Bu dönem] boyunca hayatta kalabilmek için zor durumlara katlanmak zorunda kaldım. Kaçmanın ve saklanmanın, gizli yaşamın getirdiği kötü yaşam koşulları nedeniyle bana fayda sağlamadığını sonunda fark ettim. Bir de ailemi [özlemekteydim]. Kimsenin herhangi bir baskısına maruz kalmadım ve kişi hakkında herhangi bir şikâyet dile getirmedim.”

Gökhan Türkmen, aynı gün avukatı huzurunda, Ankara Sulh Ceza Hâkimliği tarafından da dinlenmiştir. Daha önce Cumhuriyet savcısına verdiği ifadeleri yineledikten sonra, suçunu kabul etme isteğini doğrulamıştır.

Gökhan Türkmen ayrıca şu hususları belirtmiştir:

“FETÖ/PDY içerisindeki görevim MİT’e (Türk Milli İstihbarat Teşkilatı) sızan personeli takip etmekti. Görevim 2015 yılında sona erdi ancak örgütle iletişim halinde olmaya devam ettim. Örgüt bana sahte kimlik belgesi verdi. Antalya’da, Belçika’da yaşayan teyzemin yanında kaldım. Polis, beni saat 23.00 sıralarında Antalya’nın Kepez ilçesinde, Varsak hayvan pazarının yakınında yakaladı.”

Ankara Sulh Ceza Hâkimliği, Gökhan Türkmen’in ifadesinin alınmasının ardından, ilgilinin tutuklanmasına karar vermiştir.

Gökhan Türkmen’in Kaybolmasının Bildirilmesinin Ardından Açılan Ceza Soruşturmaları 2019/14658 No.lu Soruşturma (Kaybolma Nedeniyle Yapılan Şikâyet)

Başvuran, 5 Mart 2019 tarihinde, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına (“CİMER”) başvuruda bulunarak, 7 Şubat 2019 tarihinden bu yana eşinden haber alamadığını belirtmiştir.

Kayseri Cumhuriyet Savcısı, 20 Mart 2019 tarihinde, bir suçun varlığını gösteren açık bir delilin bulunmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.

Başvuran, Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara Sulh Ceza Hâkimliği önünde itiraz etmemiştir.

2019/14959 No.lu Soruşturma (Kaçırma Ve Kaçırılma Olayı Nedeniyle Yapılan Şikâyet)

Başvuran, 8 Mart 2019 tarihinde, avukatı aracılığıyla Antalya Cumhuriyet Savcılığına, eşine yönelik birçok tehdit edici mesajın Twitter’da yayımlandığını bildirerek şikâyette bulunmuştur.

Başvuran, 4 Nisan 2019 tarihinde alınan ifadesinde, eşinin kaçırıldığından şüphe duyduğunu vurgulamıştır.

Başvuranın eşinin kaçırıldığı iddiasına ilişkin şikâyetiyle ilgili yapılan soruşturma, suç teşkil eden herhangi bir eylemin işlenmediği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanmıştır.

Başvuran, avukatı aracılığıyla, Sulh Ceza Hâkimliği önünde söz konusu karara itiraz etmiştir.

Antalya Sulh Ceza Hâkimliği, 28 Kasım 2019 tarihinde, itiraz edilen kararın kanuna uygun olduğu kanaatine vararak, başvuranın itirazını reddetmiştir.

2019/24455 No.lu Soruşturma (Endişe Verici Kaybolma Nedeniyle Yapılan Şikâyet)

Antalya Cumhuriyet Savcısı, 4 Aralık 2019 tarihinde, Gökhan Türkmen’in endişe verici bir şekilde kaybolduğu iddiasına ilişkin yürütülen soruşturma sonunda, kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

Antalya Cumhuriyet Savcısı, Gökhan Türkmen’in kaybolmadığını, kendi isteğiyle saklandığını, hakkında açılan birçok soruşturma kapsamında arandığını, kaçırılmadığını veya zorla alıkonulmadığını ve herhangi bir yasa dışı eyleme maruz kalmadığını kaydetmiştir.

Cumhuriyet savcısı, ilgilinin sonunda yakalandığını, gözaltına alındığını ve tutuklandığını eklemiştir.

Başvuran, Sulh Ceza Hâkimliği önünde söz konusu karara itiraz etmemiştir.

Gökhan Türkmen’in Şikâyeti

Gökhan Türkmen’e isnat edilen fiillere ilişkin yargılama bağlamında (yukarıda 5-19. paragraflar), Ankara Cumhuriyet Savcılığı, Ankara Ağır Ceza Mahkemesine ilgili hakkında bir iddianame sunmuştur. 10 Şubat 2020 tarihinde, söz konusu mahkeme önünde bir duruşma gerçekleşmiş ve bu duruşma sırasında ilgili, özellikle güvenlik güçleri tarafından kaçırıldığını ve resmi olarak yakalanmadan önce gizli bir yerde tutulduğunu belirterek önceki ifadelerini geri çekmiştir.

Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, 17 Şubat 2020 tarihli kararla, ilgilinin iddialarının şikâyet teşkil ettiği kanaatine varmış ve şikayetini re’sen Ankara Cumhuriyet Savcılığı’na sevk etmiştir .

Ankara Cumhuriyet Savcısı, 28 Şubat 2020 tarihinde, Antalya Cumhuriyet Savcılığı lehine görevsizlik kararı vermiştir.

Soruşturma sonunda Antalya Cumhuriyet Savcısı, 20 Mart 2020 tarihinde, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Antalya Cumhuriyet Savcısı, Gökhan Türkmen’in gözaltında tutulduğu süre boyunca, her gün hekimler tarafından muayene edildiğini, farklı hekimler tarafından hazırlanan on bir tıbbi raporda, ilgilinin vücudunda herhangi bir bedensel lezyon veya yaralanma bulunmadığı sonucuna varıldığını, avukatının huzurunda kendisine isnat edilen fiilleri kabul ettiğini, saklandığını itiraf ettiğini, kimseye karşı herhangi bir şikâyet dile getirmediğini ve şikâyette bulunmak için aylarca beklediğini kaydetmiştir.

Sonuç olarak Cumhuriyet savcısı, soruşturma dosyasındaki herhangi bir unsurun şikâyetçinin kaçırıldığı iddiasını desteklemediği kanaatine varmıştır.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, Gökhan Türkmen’e 20 Mayıs 2020 tarihinde tebliğ edilmiştir. İlgili, daha fazla bilgi sunmaksızın, tebligat belgesine şu hususu yazmakla yetinmiştir:

“İddialar incelenmemiştir. [Söz konusu karara] itiraz etmekteyim.

Antalya Sulh Ceza Hâkimliği, 22 Ocak 2021 tarihinde, itiraz edilen kararın kanuna uygun olduğuna karar vererek, bu itirazı reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesine Yapılan Başvuru

Başvuran, 15 Nisan 2019 tarihinde, avukatı aracılığıyla, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvuran, yetkili makamlar tarafından verilen belirli bir karardan şikâyetçi olmaksızın, eşinin zorla kaybedildiğinden bahisle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2, 3 ve 5. maddelerinin ihlal edildiğini değerlendirerek Anayasa Mahkemesinden bu davaya öncelik vermesini ve ihtiyati tedbir kararı vermesini talep etmiştir.

Anayasa Mahkemesi, 8 Ocak 2020 tarihinde, ihtiyati tedbir talebini reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, 9 Mart 2021 tarihinde, başvuranın yetkili mahkemeler önündeki mevcut hukuk yollarını kullanma yükümlülüğünü yerine getirmediği kanaatine vararak, etkili hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle bireysel başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

Birleşmiş Milletler Zorla ya da İrade Dışı Kaybetmeler Hakkında Çalışma Grubu Önündeki Yargılama (“Çalışma Grubu”)

Çalışma Grubu, 7 Mart 2019 tarihli bir yazıyla, Gökhan Türkmen’in zorla kaybedilmesi iddiasına ilişkin yapılan başvuruyu Hükümete bildirmiştir.

Hükümet, söz konusu iddialara ilişkin görüşlerini Çalışma Grubuna bildirmiştir.

Çalışma Grubu, 20 Ocak 2020 tarihinde, 120. toplantının sonunda, söz konusu davanın kendisine sunulan bilgilere dayanarak açıklığa kavuşturulduğu kanaatine varmıştır.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

Mahkeme, başvuranın Sözleşme’nin 2, 3 ve 5. maddelerini ileri sürerek, Gökhan Türkmen’in kaçırıldığını ve yetkili makamların eşinin zorla kaybedilmesi hakkında etkin bir soruşturma yürütmediğini iddia ettiğini gözlemlemektedir.

Mahkeme, Hükümetin birçok kabul edilemezlik itirazı ileri sürdüğünü kaydetmektedir. Hükümet, ilk olarak, Gökhan Türkmen’in firari olması ve polis tarafından bulunup yakalanması nedeniyle, başvuranın söz konusu ihlallerden dolayı mağdur olduğunu iddia edemeyeceği kanaatine varmaktadır. Hükümet ardından, bu davanın koşullarında, Sözleşme’nin 2. maddesinin uygulanamayacağı ve öte yandan, başvuranın eşinin yakalanmasının hukuka ve Sözleşme’nin 5. maddesine uygun olduğu kanaatine varmaktadır. Hükümet ayrıca, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmektedir. Son olarak Hükümet, başvuranın daha önce başvuruyu uluslararası diğer bir soruşturma mercii olan Çalışma Grubuna sunduğunu ve yeni olgular içermediğini ileri sürerek, Sözleşme’nin 35. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkemeyi başvuruyu reddetmeye davet etmektedir.

Başvuran, Sözleşme’nin 35. maddesinde belirtilen tüm kabul edilebilirlik koşullarının somut olayda karşılandığını belirtmektedir. Başvuran aynı zamanda, Hükümet tarafından ileri sürülen olayların anlatımına itiraz etmekte ve şikâyetlerini yinelemektedir. Başvurana göre, eşi bir kaçırılma olayının mağduru olmuştur. Başvuran, yetkili makamlar tarafından her şeyi anlatmasını engellemeye yönelik baskılara maruz kalmış ve adli makamlar bu kaçırılma olayını soruşturmak için yeterli tedbirleri almamıştır.

Mahkeme, Hükümet tarafından ileri sürülen kabul edilemezlik itirazlarının tamamı hakkında karar vermesinin gerekli olmadığı kanaatine varmaktadır.

Nitekim başvuran, Sözleşme’nin 35. maddesinin 1. fıkrası anlamında iç hukuk yollarını tüketmiş olarak kabul edilebilse bile (bk. yukarıda 22 ve 31. paragraflar), Mahkeme, ilgilinin şikâyetlerinin her hâlükârda aşağıda belirtilen sebeplerden ötürü açıkça dayanaktan yoksun olduğu kanaatine varmaktadır.

Mahkeme, başvuranın eşinin yaşam hakkının korunmasına yönelik Sözleşme’nin 2. maddesi bağlamındaki şikâyetine ilişkin olarak, dosyada başvuranın eşinin yaşamının tehlikeye atıldığını belirten herhangi bir unsurun bulunmadığını, dolayısıyla Sözleşme’nin 2. maddesinin mevcut davanın koşullarında uygulanamayacağını tespit etmektedir (bk. Tërshana/Arnavutluk, no. 48756/14, § 132, 4 Ağustos 2020, Lapshin/Azerbaycan, no. 13527/18, § 71, 20 Mayıs 2021).

Ardından Mahkeme, davalı Devletin makamlarının, başvuranın ifadesine göre, eşinin kendisi hakkında duyulan korkuları besleyecek gerçek nedenlerin olduğu bir durumda bulunmasına rağmen, özellikle de yetkili Türk makamları tarafından terör örgütü olarak tanınan bir örgütle bağlantılarının bulunduğu iddiası nedeniyle başvuranın eşinin izinin kaybolduğu yönündeki şikâyetlerine ilişkin birçok ceza soruşturması açtığını kaydetmektedir.

Mahkeme, ilgilinin iddialarının aksine, yetkili makamların olay ve olgularının açıklığa kavuşturulması ve gerektiği takdirde cezai sorumluluklarının belirlenmesi için uygun ve yeterli tedbirleri aldığı kanaatine varmaktadır.

Soruşturmaların sonucunda, Gökhan Türkmen’in kaçak konumda bulunduğu ve yetkili makamların sonunda ilgiliyi yakaladığı sonucuna varılmıştır.

Mahkeme, başvuranın Sözleşme’nin 3. maddesine dayanan şikâyetiyle ilgili olarak, dosyadaki belgelerden eşinin insanlık dışı ve aşağılayıcı muameleye maruz kaldığının anlaşılmadığını gözlemlemektedir.

Son olarak Sözleşme’nin 5. maddesine dayanan şikâyetle ilgili olarak, Mahkeme, Gökhan Türkmen’in yakalanmasından önce herhangi bir zamanda güvenlik güçlerinin gözetimi altında olabileceğini belirten herhangi bir unsurun bulunmadığını gözlemlemektedir.

Sonuç olarak, başvuranın şikâyetleri açıkça dayanaktan yoksundur ve Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi ve 4. fıkrası uyarınca reddedilmelidir.

Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,

Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, 5 Eylül 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Lorraine Schembri Orland Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.