Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Komite · E. 10299/19 · 16.01.2025

Uzun tutukluluk süreleri ile AYM önündeki tutukluluk incelemesinin ivedilikle yapılmamasının Sözleşme'yi ihlali

AİHM Komite, 16.01.2025 tarihli kararında (E. 10299/19) şu meseleyi çözdü: uzun tutukluluk süreleri ile AYM önündeki tutukluluk incelemesinin ivedilikle yapılmamasının Sözleşme'yi ihlali. AİHM, basmakalıp gerekçelerle sürdürülen uzun tutuklulukların ve AYM önündeki tutukluluk denetiminin aşırı uzun sürmesinin İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin 5. maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

AİHM, basmakalıp gerekçelerle sürdürülen uzun tutuklulukların ve AYM önündeki tutukluluk denetiminin aşırı uzun sürmesinin İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin 5. maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir.

Belirleyici olgular

  • Tutukluluk sürelerinin makul olmayan şekilde uzun sürmesi
  • Mahkemelerce zayıf ve tekrarlanan gerekçeler sunulması
  • AYM önündeki bireysel başvuru incelemesinin uzun sürmesi

Karardan

“Başvuranın tutukluluğunun hukuka uygun olup olmadığı konusunda Anayasa Mahkemesi tarafından yürütülen ve sonucunda bir karara varılan yargılama, 5. maddenin 4. fıkrasında öngörülen “ivedilik” şartıyla bağdaşır nitelikte değildir”

İlgili mevzuat

CMK m. 100

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Komite, E. 10299/19, T. 16.01.2025

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

ÖZOĞLU VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no. 10299/19 ve 3 diğer başvuru numarası– ekli listeye bakınız)

KARAR

STRAZBURG 16 Ocak 2025

İşbu karar, kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Özoğlu ve Diğerleri / Türkiye davasında,

BaşkanDavor Derenčinović,HâkimlerGediminas Sagatys,Stéphane Pisani, ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Viktoriya Maradudina’nin katılımıyla Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 5 Aralık 2024 tarihinde gerçekleştirilen kapalı müzakereler sonucunda, aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:

USUL

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 1. Davanın temelinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesine uygun olarak, ekli tabloda belirtilen farklı tarihlerde Türkiye aleyhine Mahkemeye yapılmış olan bir başvuru bulunmaktadır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. Başvurular Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmiştir.

OLAY VE OLGULAR

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. Başvuranların listesi ve başvurulara ilişkin bilgiler ekli tabloda yer almaktadır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Başvuranlar, tutukluluk sürelerinin aşırı uzun olmasından şikâyet etmişlerdir. 10299/19 numaralı başvuruda, başvuran, Sözleşme hükümleri kapsamında başka bir şikâyette daha bulunmuştur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. Mahkeme, başvuruları, konu bakımından benzer olmaları sebebiyle, tek bir karar kapsamında birleştirerek birlikte incelemeyi uygun görmektedir.

SÖZLEŞME’NİN 5 § 3 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Başvuranlar, esas olarak, tutukluluklarının makul olmayan bir şekilde uzun sürdüğünden şikâyet etmişlerdir. Bu kapsamda, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasına dayanmışlardır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Mahkeme, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası kapsamında güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkı veya tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılma hakkına ilişkin genel ilkelerin, daha önceki birçok kararında ortaya konulduğunu belirtir (bk. diğer pek çok karar arasında, Kudła/Polonya [BD], no. 30210/96, § 110, AİHM 2000‑XI ve McKay/Birleşik Krallık [BD], no. 543/03, §§ 41-44, AİHM 2006‑X, bu kapsamda yapılan diğer atıflarla birlikte).

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Mahkeme, daha önce Cahit Demirel/Türkiye (no. 18623/03, 7 Temmuz 2009), Galip Doğru/Türkiye (no. 36001/06, 28 Nisan 2015) ve Tercan/Türkiye (no. 6158/18, 29 Haziran 2021) davalarında, somut davada gündeme getirilen hususlara benzer hususlarda ihlal tespitinde bulunmuştur.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Mahkeme, kendisine sunulan tüm belgeleri inceledikten sonra, bu şikayetlerin kabul edilebilirliği (Fransa’da COVID‑19 pandemisi nedeniyle uygulanan karantina süreci sonucunda (bk. Saakashvili/ Gürcistan (k.k), no. 6232/20 ve 22394/20, §§ 46-59, 1 Mart 2022) Mahkeme Başkanının 2020 yılında verdiği kararla getirilen üç aylık süre uzatımı dikkate alınarak) ve esası hakkında farklı bir sonuca ulaşmasını gerektirecek herhangi bir olgu veya argüman bulunmadığını değerlendirmiştir. Mahkeme, konuyla ilgili mevcut içtihadını göz önünde bulundurarak, somut davada başvuranların tutukluluklarının makul olmayan bir şekilde uzun sürdüğü kanaatine varmıştır.

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Dolayısıyla, bu şikâyetler kabul edilebilir niteliktedir ve Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğini ortaya koymaktadır.

YERLEŞİK İÇTİHAT KAPSAMINDAKİ DİĞER İHLAL İDDİALARI

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. 10299/19 numaralı başvuru kapsamındaki başvuran, Mahkemenin ilgili yerleşik içtihadını da dikkate alarak, Sözleşme kapsamında sorun gündeme getiren başka bir ihlal iddiasında daha bulunmuştur (ekli tabloya bakınız). Şikâyet, Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi kapsamında açıkça dayanaktan yoksun değildir ve diğer herhangi bir nedenle de kabul edilemez değildir. Dolayısıyla, şikâyetin kabul edilebilir olduğuna karar verilmelidir. Mahkeme, kendisine sunulan tüm belgeleri inceledikten sonra, Kavala/Türkiye (no. 28749/18, §§ 185-196, 10 Aralık 2019) kararında yaptığı tespitler ışığında, bu şikâyetin de Sözleşme’nin ihlali sonucunu doğurduğunu tespit etmiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Mahkeme, elindeki belgeleri ve içtihadını dikkate alarak (bk. özellikle yukarıda anılan Cahit Demirel, Galip Doğru ve Tercan kararları), başvuranlara ekli tabloda belirtilen tutarların ödenmesini makul bulmuştur.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

Başvuruların birleştirilmesine;

Başvuruların kabul edilebilir olduğuna;

Başvuruların, makul olmayan uzun tutukluluk süresi yönünden, Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiğini ortaya koyduğuna;

Mahkemenin yerleşik içtihadı kapsamında ileri sürülen diğer şikâyet (ekli tabloya bakınız) yönünden Sözleşme’nin ihlal edildiğine;

-

Davalı Devlet tarafından, başvuranlara, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere ekli tabloda belirtilen tutarların ödenmesine;

Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranda, yukarıda bahsedilen meblağlara basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup, Mahkeme İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 16 Ocak 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Viktoriya Maradudina Davor Derenčinović Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Başkan

EK

Sözleşme’nin 5. maddesinin 3. fıkrası kapsamındaki şikâyetlere ilişkin başvuruların listesi (Tutukluluk süresinin aşırı uzun olması ve/veya tutukluluk kararlarına ilişkin yeterli ve ilgili gerekçelerin bulunmaması)

No.

Başvuru no.

Başvuru tarihi

Başvuranın adı

Doğum yılı

Temsilcinin adı ve görev yaptığı yer

Tutukluluk dönemi

Yetkili mahkeme

Tutukluluk süresi

Belirtilen eksiklikler

Tutukluluk gerekçeleri

Yerleşik içtihat kapsamındaki diğer şikâyetler

Başvuranlardan her biri için ödenmesine hükmedilen manevi tazminat (avro)

Başvurulardan her biri için masraf ve giderler açısından hükmedilen tutar (avro)

10299/19 19 Şubat 2019

Yaser ÖZOĞLU 1982

Zeynep Uzunali

İzmir 3 Kasım 2015 ile 29 Mayıs 2019 arasında

İzmir Ağır Ceza Mahkemesi 3 yıl, 6 ay, 27 gün

Mahkemeler tarafından sunulan gerekçelerin zayıflığı ve aynı gerekçelerin tekrarlanması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18,

§ 183, 29 Haziran 2021)

Başvuranın üzerine atılı suçun niteliği; başvuranın söz konusu suçu işlediğine dair kuvvetli şüphe; öngörülen cezanın ağırlığı ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinin 3. fıkrasında sayılan suçlar arasında yer alan söz konusu suçların ciddiyeti; kanunda öngörülen cezanın süresi göz önünde bulundurulduğunda tutuklamanın orantılı bir tedbir olması; ve kaçma riskinin bulunması nedeniyle tutuklama yerine alternatif tedbirlerin yetersiz kalması.

5. maddenin 4. fıkrası - Tutukluluğun yargısal denetiminin aşırı uzun sürmesi:

Başvuran, 28 Eylül 2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuş ve dava Anayasa Mahkemesi tarafından 11 Ocak 2019 tarihinde incelenmiştir. Anayasa Mahkemesi, açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

Başvuranın tutukluluğunun hukuka uygun olup olmadığı konusunda Anayasa Mahkemesi tarafından yürütülen ve sonucunda bir karara varılan yargılama, 5. maddenin 4. fıkrasında öngörülen “ivedilik” şartıyla bağdaşır nitelikte değildir (bk. Kavala/Türkiye, no. 28749/18, §§ 185-196, 10 Aralık 2019; Anayasa Mahkemesi önündeki süre: bir yıl, dört ay ve yirmi dört gün).

5.300 250

38468/20 14 Ağustos 2020

Polat KONGUR 1981

Ayşe Arıkan

Bursa 20 Nisan 2015 ile 17 Eylül 2020 arasında

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 5 yıl, 4 ay, 29 gün

Mahkemeler tarafından sunulan gerekçelerin zayıflığı ve aynı gerekçelerin tekrarlanması (Tercan/Türkiye, no. 6158/18,

§ 183, 29 Haziran 2021)

Başvuranın üzerine atılı suçun niteliği; başvuranın söz konusu suçu işlediğine dair kuvvetli şüphe; öngörülen cezanın ağırlığı ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinin 3. fıkrasında sayılan suçlar arasında yer alan söz konusu suçların ciddiyeti

6.500 250

55458/20 30 Kasım 2020

Murat SÖĞÜT 1985

Ahmet Sinan Sürücü

İzmir 19 Haziran 2016 ile 11 Mart 2020 arasında

İzmir Ağır Ceza Mahkemesi 3 yıl, 8 ay, 22 gün

Mahkemeler tarafından sunulan gerekçelerin zayıflığı ve aynı gerekçelerin tekrarlanması (Tercan/Türkiye no. 6158/18,

§ 183, 29 Haziran 2021)

Başvuranın üzerine atılı suçun niteliği ve bu suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinin 3. fıkrasında sayılan “katalog suçlar” arasında yer alması

5.100 250

45118/22 14 Eylül 2022

Ramazan AKYÜREK 1958

Ayşe Süeda Ünal

Ankara 27 Şubat 2015 ile 26 Mart 2021 arasında

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi

Makul olmayan uzun tutukluluk süresine dair şikâyetler, 25 Mayıs 2022 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiştir

6 yıl 1 ay

Kaçma veya adaleti engelleme riskinin bulunduğu konusunda herhangi bir delile dayanmaksızın varsayımlarda bulunulması, mahkemeler tarafından sunulan gerekçelerin zayıflığı ve aynı gerekçelerin tekrarlanması (Tercan/Türkiye no. 6158/18,

§ 183, 29 Haziran 2021)

Başvuran hakkında kuvvetli şüphelerin bulunması, başvuranın üzerine atılı suçun niteliği; bu suçun Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinin 3. fıkrasında sayılan “katalog suçlar” arasında yer alması, kaçma riski, delilleri karartma riski

6.500 250

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.