AİHM Komite · E. 36916/19 · 27.11.2025
Geri gönderme merkezindeki tutulma koşulları ve tutulmanın usulü güvencelerinin ihlali iddiası
AİHM Komite, 27.11.2025 tarihli kararında (E. 36916/19) şu meseleyi çözdü: geri gönderme merkezindeki tutulma koşulları ve tutulmanın usulü güvencelerinin ihlali iddiası. Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşulları ve etkili başvuru yolunun olmaması ile tutulma nedenlerinin bildirilmemesi ve denetim eksikliği Sözleşme'nin 3, 13 ve 5. maddelerini ihlal etmiştir.
Özet güncelleme:
Mahkemenin vardığı sonuç
Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşulları ve etkili başvuru yolunun olmaması ile tutulma nedenlerinin bildirilmemesi ve denetim eksikliği Sözleşme'nin 3, 13 ve 5. maddelerini ihlal etmiştir.
Belirleyici olgular
- Başvuran Suriye vatandaşıdır.
- Gaziantep Geri Gönderme Merkezinde tutulmuştur.
- Tutulma koşulları ve usulü güvenceler yetersiz bulunmuştur.
Karardan
“Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşulları nedeniyle Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;”
İlgili mevzuat
6458 sayılı Kanun m. 54
Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Bu karara atıf
AİHM Komite, E. 36916/19, T. 27.11.2025
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Karar metni
Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı
BEŞİNCİ BÖLÜM
M.A./TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no. 36916/19)
KARAR
STRAZBURG 27 Kasım 2025
İşbu karar kesinleşmiş olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
M.A./Türkiye davasında,
BaşkanMaría Elósegui,HâkimlerGilberto Felici,Diana Sârcu, ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Sophie Piquet’nin katılımıyla, Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Beşinci Bölüm),
Mahkeme önünde İstanbul Barosuna kayıtlı Avukat A. Yılmaz tarafından temsil edilen ve 1989 doğumlu bir Suriye vatandaşı olan M.A. (“başvuran”) tarafından 11 Temmuz 2019 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapılan başvuruyu (36916/19);
Başvurunun, kendi yetkilisi tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilişkin kararı;
Başvuranın adının açıklanmamasına ilişkin kararı;
Tarafların görüşlerini dikkate alarak, 6 Kasım 2025 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,
Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:
DAVANIN KONUSU
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 1. Başvuran, 2015 yılında Türkiye’ye giriş yapan ve sonrasında Irak Şam İslam Devleti (IŞİD – aynı zamanda Irak ve Levant İslam Devleti (ISIL) olarak da bilinmektedir) terör örgütüne yönelik yürütülen bir ceza soruşturması kapsamında gözaltına alınan bir Suriye vatandaşıdır. Başvuru esasen, Kumkapı Geri Gönderme Merkezi (“Kumkapı GGM”) ve Gaziantep Geri Gönderme Merkezi’nde (“Gaziantep GGM”) tutulması ile sınır dışı işlemleri süresince Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşulları nedeniyle, Sözleşme’nin 3. maddesinin, 5. maddesinin 1, 2, 4 ve 5. fıkralarının, 8. maddesinin ve 13. maddesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İlk Yakalama İşlemi ve Ceza Davası
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 2. Başvuran, 13 Ocak 2016 tarihinde, IŞİD terör örgütü ile bağlantılı olduğu şüphesiyle ve 12 Ocak 2016 tarihinde İstanbul Sultanahmet’te meydana gelen canlı bomba saldırısının failiyle irtibatlı olduğu iddiasıyla ikamet ettiği adreste gözaltına alınmıştır. Ertesi gün, İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimliği, başvuranın yurt dışına çıkış yasağı konularak adli kontrol şartıyla serbest bırakılmasına karar vermiştir. Ardından, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde ceza yargılaması başlatılmıştır.
Sınır Dışı Etme Kararı ve İlk Tutuklama Kararı
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 3. İstanbul Valiliği, 19 Ocak 2016 tarihinde, başvuranın varlığının kamu düzeni açısından tehdit oluşturduğu gerekçesiyle 6458 sayılı Kanun’un 54. maddesinin 1. fıkrasının d) bendi uyarınca başvuranın sınır dışı edilmesine karar vermiştir. Valilik ayrıca, başvuranın sınır dışı edilene kadar idari gözetim altında tutulmasına karar vermiştir ve başvuran, aynı gün İstanbul’daki Kumkapı Geri Gönderme Merkezine nakledilmiştir. Başvuran, sınır dışı edilmesine ilişkin kararın iptali istemiyle İstanbul İdare Mahkemesi nezdinde dava açmış; ancak İdare Mahkemesi 31 Ekim 2016 tarihinde davayı reddetmiştir.
SONRAKİ TUTUKLULUK VE TAHLİYE TALEPLERİ
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 4. Başvuran, 15 Şubat, 3 Mart ve 2 Mayıs 2016 tarihlerinde İstanbul 2. Sulh Ceza Hakimliğine birbirini izleyen üç tahliye talebi sunmuş; bunlardan ilk ikisi reddedilmiştir. Başvuran, sonrasında 11 Mayıs 2016 tarihinde Gaziantep Geri Gönderme Merkezine nakledilmiştir. İstanbul 2. Sulh Ceza Hakimliği, başvuranın üçüncü talebine ilişkin olarak 18 Ağustos 2016 tarihli kararında, başvuranın serbest bırakılmasını gerekçe göstererek karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 5. Gaziantep Valiliği, 18 Mayıs 2016 tarihinde, sınır dışı edilmesine yönelik hazırlıkların devam etmesini gerekçe göstererek başvuranın idari gözetim süresini altı ay uzatmıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 6. Başvuran, 15 Haziran 2016 tarihinde Gaziantep Sulh Ceza Hâkimliğine tahliye talebinde bulunmuş; mahkeme, 29 Haziran 2016 tarihinde bu talebi reddetmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 7. Başvuran, 24 Ağustos 2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine, özellikle Gaziantep’teki olmak üzere geri gönderme merkezlerindeki yetersiz gözetim koşulları ile temas haklarına yönelik kısıtlamaları ileri sürerek ihtiyati tedbir talebiyle birlikte bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvuran ayrıca, tutulmasının hukuka aykırılığını ve keyfiliğini ileri sürerek, özgürlüğünden yoksun bırakılma gerekçelerinin kendisine derhal bildirilmediğini ve tahliye taleplerinin esaslı bir incelemeye tabi tutulmadığını iddia etmiştir. Anayasa Mahkemesi, 6 Eylül 2016 tarihinde başvuranın ihtiyati tedbir talebini reddetmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 8. Başvuran, 26 Eylül tarihinde Gaziantep Sulh Ceza Hâkimliğine ikinci bir tahliye talebinde bulunmuş; Sulh Ceza Hâkimliği, 12 Ekim 2016 tarihinde bu talebi reddetmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 9. Başvuran, 17 Ekim 2016 tarihinde aynı mahkemeye üçüncü bir tahliye talebi sunmuştur. Gaziantep Sulh Ceza Hâkimliği, 21 Ekim 2016 tarihinde, 12 Ekim 2016 tarihli kararına atıfta bulunarak ve yeni bir delil sunulmaması nedeniyle başvurunun yeniden incelenmeyi gerektirmediğini belirterek talebe ilişkin karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 10. Başvuran, 17 Ocak 2017 tarihinde Gaziantep Sulh Ceza Hâkimliğine dördüncü bir tahliye talebi sunmuş; mahkeme, 18 Ocak 2017 tarihinde bir kez daha önceki ret kararına atıfta bulunarak talebe ilişkin karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Başvuran, 30 Mart 2017 tarihinde derdest başvurusunu ve önceki şikayetlerini desteklemek amacıyla bu kararı Anayasa Mahkemesine bildirmiştir.
Sonraki Gelişmeler ve Hukuki Süreç
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 11. Başvuran, 12 Ocak 2017 tarihinde Sudan’a sınır dışı edilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 12. Ağır Ceza Mahkemesi, 31 Ocak 2018 tarihinde ceza yargılamasında başvuranın beraatine karar vermiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 13. Anayasa Mahkemesi, 7 Ocak 2019 tarihli kısa kararında, kabul edilebilirlik kriterlerinin karşılanmadığı gerekçesiyle başvuranın bireysel başvurusunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ
SÖZLEŞME’NİN 3 MADDESİNİN, 13. MADDESİ İLE BAĞLANTILI OLARAK VEYA TEK BAŞINA, GAZİANTEP YABANCILAR GERİ GÖNDERME MERKEZİNDEKİ TUTULMA KOŞULLARI NEDENİYLE İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Kabul Edilebilirlik Hakkında
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 14. Hükümet, başvuranın, idare mahkemeleri önünde, teoride etkili bir hukuk yolu sunabilecek olan tam yargı davası açmadığı gerekçesiyle mevcut iç hukuk yollarını tüketmediğini ileri sürmüştür.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 15. Başvuran, tutulma koşullarına ilişkin şikâyetlerini giderecek etkili bir iç hukuk yolunun bulunmadığını iddia ederek Hükümetin görüşlerine itiraz etmiştir. Başvuran, Anayasa Mahkemesine başvurduğu sırada tutukluluk halinin devam ettiğini vurgulayarak; yalnızca tazminat öngören bir hukuk yolunun, söz konusu korkunç tutulma koşullarının neden olduğu iddia edilen acılar için yeterli bir telafi teşkil edemeyeceğini iddia etmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 16. Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamındaki tutulma koşullarına ilişkin şikâyetler açısından başvurulması gereken etkili hukuk yollarına dair ilgili ilkeler G.B. ve diğerleri/Türkiye kararında özetlenmiştir (no. 4633/15, § 129, 17 Ekim 2019, ve bu kararda atıfta bulunulan diğer kararlar).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 17. Mahkeme, başvuranın 11 Mayıs 2016 ile 12 Ocak 2017 tarihleri arasında Gaziantep Geri Gönderme Merkezinde tutulduğunu (yukarıda 4-11. paragraflara bakınız) ve bu konudaki şikâyetine ilişkin Anayasa Mahkemesine bireysel başvurusunu 24 Ağustos 2016 tarihinde, yani orada idari gözetim altında tutulduğu sırada yaptığını kaydetmektedir. Anayasa Mahkemesi, ancak yaklaşık iki buçuk yıl sonra, 7 Ocak 2019 tarihinde konu hakkında kararını vermiştir. Bu nedenle Mahkeme, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma yolunun, kabul edilemez tutulma koşullarından derhal kurtulmayı sağlayabilecek önleyici bir hukuk yolu sunmadığı sonucuna varmaktan başka bir seçenek görememektedir (bk. Kunshugarov/Türkiye, no. 60811/15 ve 54512/17, §§ 136- 41, 14 Ocak 2025 ve burada atıfta bulunulan diğer kararlar). Buna göre Mahkeme, Hükümetin, mevcut iç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin itirazını reddetmektedir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 18. Mahkeme, başvurunun bu kısmının Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrası anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığı veya başka herhangi bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla, söz konusu şikâyetin kabul edilebilir olduğuna karar verilmelidir.
Esas Hakkında
Sözleşme’nin 3. maddesi
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 19. Başvuran, Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşullarının kendisini uzun süre boyunca insanlık dışı koşullara maruz bıraktığını iddia etmiştir. Başvuran, özellikle tutulduğu sürenin tamamı boyunca açık havada egzersiz yapma imkânından yoksun bırakıldığını ileri sürmüştür. Dahası, kaldığı yerin aşırı kalabalık olduğunu, hijyen standartlarının açıkça yetersiz kaldığını ve yemek porsiyonlarının, beslenebilmek için merkezin kantininden satın aldığı atıştırmalıklara muhtaç kalacak kadar yetersiz olduğunu belirtmiştir. Başvuran ayrıca, Hükümetin görüşlerinde sunduğu bilgilerin sadece teorik olduğunu, kendi durumunun hakkıyla değerlendirilebilmesi için gerekli olan tutulma koşullarına dair somut ve ilgili ayrıntılardan yoksun olduğunu savunmuştur. Son olarak başvuran, söz konusu merkezin koşullarının, nihai olarak kapatılmasını gerektirecek derecede yetersiz olduğunu iddia etmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 20. Hükümet, bu merkezde tutulan kişilere her gün temiz havaya çıkma ve fiziksel egzersiz yapma imkânı sağlandığını ileri sürerek bu iddialara itiraz etmiştir. Hükümet ayrıca, diyet gereksinimleri dikkate alınarak yeterli öğünlerin sağlandığını, hijyen kitlerinin düzenli olarak dağıtıldığını ve burada tutulanlar için psikososyal hizmetlerin mevcut olduğunu savunmuştur. Hükümet ayrıca, başvurana diğer beş kişiyle paylaştığı 19,5 metrekarelik bir odada barınma imkânı verildiğini belirtmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 21. Mahkeme; tutulma koşullarına ilişkin davalarda, başvuranların ilke olarak şikâyet konusu olaylara dair ayrıntılı ve tutarlı açıklamalar sunmalarının ve mümkün olduğu ölçüde şikâyetlerine dayanak olarak bazı delil unsurları sunmalarının beklendiğini yinelemektedir. Bununla birlikte Mahkeme, bir kişinin tutulmasının maddi koşullarına ilişkin delil toplamasının uygulamada çok zor olabileceğini ve bu nedenle, özellikle iddiaları doğrulayabilecek veya çürütebilecek bilgilere yalnızca Hükümetin erişebildiği belirli koşullarda, ispat yükünün başvurandan ilgili Hükümete geçirilmesinin makul kabul edilebileceğini kaydetmektedir. Bu tür durumlarda, bir Hükümetin tatmin edici bir açıklama yapmaksızın ilgili bilgileri sunmaması, başvuranın iddialarının dayanaklı olduğu yönünde çıkarımlar yapılmasına yol açabilir (bk. yukarıda anılan G.B. ve diğerleri/Türkiye, § 115 ve bu kararda anılan davalar).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 22. Mahkeme, Hükümetin, başvuranın Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki koşullara ilişkin iddialarını çürütecek belge nitelikli yeterli delil sunmadığını gözlemlemektedir. Bu durum, ilgili dönemde orada tutulan kişi sayısını gösteren kayıtların suretlerini, tutulma tesisinin şematik bir çizimini ve merkezdeki hijyen standartları ile beslenme olanaklarına dair kapsamlı bilgileri içermektedir, ancak bunlarla da sınırlı değildir. Başvuranın kişisel durumuna ilişkin sunulan tek somut bilgi, başvuranın kişi başına 3,5 metrekareden az kişisel alan düşen bir odada tutulduğudur (karşılaştırınız Muršić/Hırvatistan [BD], no. 7334/13, §§ 136-141, 20 Ekim 2016). Bu durum, Sözleşme’nin 3. maddesi uyarınca gereken asgari standarda yakın görünmektedir ve Hükümet, kısıtlı kişisel alan tahsisini yeterince telafi edebilecek diğer ilgili faktörlerin varlığını kanıtlayamamıştır. Hükümet benzer şekilde, başvurana günlük olarak açık havada egzersiz yapması için yeterli zaman tanınıp tanınmadığına dair tatmin edici bilgi sunmakta da yetersiz kalmıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 23. Mahkeme, yukarıda belirtilenleri göz önünde bulundurarak, başvuranın Gaziantep Geri Gönderme Merkezinde tutulduğu maddi koşullar nedeniyle Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermektedir.
SÖZLEŞME’NİN 3. MADDESİ İLE BAĞLANTILI OLARAK 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 24. Mahkeme, yukarıda 16-17. paragraflarda vardığı sonuçları ve G.B. ve diğerleri/Türkiye davasındaki yerleşik içtihadını yinelemektedir (yukarıda anılan, §§ 125-30).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 25. Mahkeme, başvuranın şikâyetini, 24 Ağustos 2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunduğunu ve tutulma koşullarının kabul edilemez olduğu iddiasıyla acil bir telafi talep ettiğini gözlemlemektedir. Anayasa Mahkemesi, 6 Eylül 2016 tarihinde başvuranın ihtiyati tedbir talebini reddetmiştir. Ancak başvuran, sınır dışı edilene kadar dört ay daha tutulmaya devam etmiştir. Anayasa Mahkemesi, başvuranın davasının kabul edilebilirliği ve esası hakkındaki kararını nihayetinde yaklaşık iki buçuk yıllık bir sürenin ardından vermiştir. Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin başvuranın ihtiyati tedbir talebini reddetmiş olmasının, tek başına bu mahkeme nezdindeki hukuk yolunun genel etkililiğini ortadan kaldırmadığını kabul etmekle birlikte; somut olayın özel koşullarında bireysel başvuru mekanizmasının telafi sağlama gücü, başvuranın önemli bir süre daha tutulmaya devam etmesi ve Anayasa Mahkemesinin kararını vermesi için geçen uzun sürenin birleşmesiyle zayıflamıştır. Buna göre, başvuranın durumunda, yalnızca tazminat öngören bir hukuk yolu, Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamındaki özel şikâyetleri bakımından kendisine etkili bir hukuk yolu sunamazdı (bk. yukarıda anılan G.B. ve diğerleri/Türkiye, §§ 131-37).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 26. Yukarıda belirtilenler ışığında Mahkeme, mevcut davanın özel koşullarında, Anayasa Mahkemesi nezdindeki bireysel başvuru mekanizmasının, başvuranın Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki fiziki tutulma koşullarına ilişkin şikâyetleri bakımından etkili olmadığını değerlendirmektedir. Buna göre, Sözleşme’nin 3. maddesi ile bağlantılı olarak 13. maddesi ihlal edilmiştir.
BAŞVURANIN KUMKAPI VE GAZİANTEP YABANCILAR GERİ GÖNDERME MERKEZLERİNDE TUTULMASI NEDENİYLE SÖZLEŞME’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 27. Başvuran, Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrası açısından, sınır dışı edilmek üzere tutulmasının hukuka aykırı olduğundan şikâyet etmiştir. Başvuran ayrıca, 5. maddenin 2. fıkrası kapsamında, özgürlüğünden yoksun bırakılma nedenleri hakkında usulüne uygun şekilde bilgilendirilmediğinden şikâyetçi olmuştur. Başvuran, 5. maddenin 4. fıkrasına dayanarak, bu süre boyunca tutulmasının hukuka uygunluğuna itiraz edebileceği etkili bir hukuk yoluna sahip olmadığını ileri sürmüştür. Son olarak başvuran, Sözleşme’nin 5. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, 5. madde kapsamındaki haklarının ihlali nedeniyle iç hukukta tazminat hakkının bulunmadığını iddia etmiştir.
Kabul Edilebilirlik Hakkında
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 28. Mahkeme dolayısıyla bu şikâyetin Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve ayrıca, başka herhangi bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığını kaydetmiştir.
Esas Hakkında
Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrası
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 29. Başvuran, özgürlüğünden yoksun bırakılmasının hukuka uygun olmadığını ve süresinin aşırı olduğunu ileri sürmüştür. Başvuran, İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilen yurt dışına çıkış yasağı kararının (bk. yukarıda 2. paragraf) sınır dışı edilmesini fiilen engellemesi nedeniyle, tutulmasının keyfi olduğunu ileri sürmüştür.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 30. Hükümet, bu iddialara itiraz etmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 31. Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının f) bendi uyarınca, sınır dışı etme veya iade işlemleri devam ederken tutulmanın hukuka uygunluğuna ilişkin genel ilkeler, M.C./Türkiye (no. 31592/18, §§ 46-53, 4 Haziran 2024, ve burada yapılan diğer atıflar) ve G.B. ve diğerleri/Türkiye (yukarıda anılan, § 44) davalarında belirtilmiştir. Mahkeme ayrıca, söz konusu sınır dışı etme işlemlerinin süresinin genel olarak makul olup olmadığını değerlendirmenin görevi olmadığını, işlemlerin toplam süresinden bağımsız olarak, tutulma süresinin izlenen amaç için makul ölçüde gerekli olan süreyi aşıp aşmadığını belirlemenin görevi olduğunu yinelemektedir (bk. Khokhlov/Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, no. 53114/20, § 89, 13 Haziran 2023).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 32. Başvuran, IŞİD’i hedef alan bir güvenlik operasyonu kapsamında kolluk kuvvetleri tarafından yakalanmış ve 12 Ocak 2016 tarihli terör saldırısının faili ile ikincil temas sürdürdüğünden şüphelenilmiştir. Bunun sonucunda İstanbul Valiliği, 6458 sayılı Kanun uyarınca kamu düzeni için tehdit oluşturduğu gerekçesiyle başvuranın sınır dışı edilmesine ve sınır dışı etme işlemleri sonuçlanıncaya kadar idari gözetim altında tutulmasına karar vermiştir. Mahkeme, başvuranın sınır dışı edilme kararının iptali yönündeki talebinin İstanbul 1. İdare Mahkemesi tarafından incelendiğini ve nihayetinde reddedildiğini gözlemlemektedir. Başvuran ayrıca, idari gözetim altında tutulmasına karşı İstanbul ve Gaziantep Sulh Ceza Hâkimlikleri nezdinde en az beş defa itirazda bulunmuştur; ancak tüm bu başvurular, öncelikle sınır dışı edilme hazırlıklarının devam ettiği gerekçesiyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Mahkeme, yetkili makamların ileri bir tarihte sınır dışı etmeyi halen öngörmesi kaydıyla, ister ulusal mahkemeler nezdindeki hukuki bir itirazın sonucu olsun ister Mahkeme tarafından belirtilen bir ihtiyati tedbirin uygulanmasının sonucu olsun, bir sınır dışı etme kararının askıya alınmasının, özgürlükten yoksun bırakmanın Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasıyla uyumlu olup olmadığını tek başına belirlemediğini yinelemektedir (bk. K.F./Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, no. 41858/10, § 134, 21 Temmuz 2015). Somut olayda başvuran, sınır dışı edilmek üzere tutulma için iç hukukta izin verilen azami sürenin dolmasından önce nihayetinde Sudan’a sınır dışı edilmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 33. Mahkeme yukarıdaki mülahazalar ışığında, ulusal mahkemelerin vardığı sonuçları sorgulamak için bir neden görmemektedir. Mahkeme, kendisine sunulan belgeler temelinde, işlemlerin geçici olarak askıya alınmış olmasına rağmen, başvuranın tutulmasının hukuki bir dayanağı olduğu ve iç hukuka uygun olduğu, ayrıca sınır dışı edilmesi için adımların atılmakta olduğu hususunda ikna olmuştur. Sonuç olarak Mahkeme, Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının f) bendi uyarınca sınır dışı etme işlemlerinin yürütülmesinde makamların kötü niyetli olduğuna veya gerekli özeni göstermediğine dair herhangi bir bulgu tespit etmemiştir (bu davaya uygulanabildiği ölçüde (mutatis mutandis) bk. A.H. ve J.K./Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, no. 41903/10 ve 41911/10, §§ 182-91, 21 Temmuz 2015).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 34. Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşullarıyla ilgili olarak, halihazırda Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiş olan Mahkeme (yukarıda 23 ve 26. maddelere bakınız); tutulma koşullarının Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının f) bendi bağlamında daha fazla incelenmesine gerek görmemektedir (karşılaştırılabilir bir yaklaşım için bk. Horshill/Yunanistan, no. 70427/11, § 65, 1 Ağustos 2013; R.T./Yunanistan, no. 5124/11, § 85, 11 Şubat 2016 ve Ha.A./Yunanistan, no. 58387/11, § 41, 21 Nisan 2016).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 35. Mahkeme bu nedenle, Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının f) bendi uyarınca bir ihlalin bulunmadığı sonucuna varmaktadır.
Sözleşme’nin 5. maddesinin 2. fıkrası
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 36. Mahkeme, dava dosyasının incelenmesi sonucunda, ikametgahında yapılan arama ve ardından hakkında yapılan suçlamalar nedeniyle emniyetteki gözaltı süreci sırasında başvuranın ifadelerinin alındığını; ancak İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 14 Ocak 2016 tarihinde serbest bırakılmasının ardından, sonraki idari gözetiminin nedenlerini belirten hiçbir belge veya bilginin kendisine sunulmadığını kaydetmektedir. Hükümet, başvuranın tutulma nedenleri ve bunun hukuka uygunluğuna itiraz etmek için kullanılabilecek iç hukuk yolları hakkında derhal bilgilendirildiğini ileri sürmüşse de; bu bağlantıyla ilgili sunulan tek belge, Mahkemenin içeriğini değerlendiremediği Arapça dilinde, tercüme edilmemiş bir belgedir ve bu belge, başvuranın ilk idari gözetime alınma tarihinden oldukça sonraki bir tarih olan 18 Mayıs 2016 tarihlidir (karşılaştırınız Dbouba/Türkiye, no. 15916/09, §§ 52-55, 13 Temmuz 2010). Mahkeme, yukarıda belirtilen koşullar ışığında ve dava dosyasında başvuranın tutulma gerekçelerinin kendisine resmen tebliğ edildiğini gösteren başka herhangi bir belgenin bulunmaması nedeniyle, Sözleşme’nin 5. maddesinin 2. fıkrasının ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.
Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrası
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 37. Başvuran, söz konusu dönem boyunca tutulmasının hukuka uygunluğuna itiraz edebileceği etkili bir hukuk yolunun bulunmadığını ileri sürmüştür. Sulh ceza hâkimlikleri ve nihayetinde Anayasa Mahkemesi nezdinde yapılan çok sayıda başvuruya rağmen, ulusal mahkemeler kalıplaşmış gerekçelerle kısa kararlar vermişlerdir. Başvuran ayrıca, sulh ceza hâkimliklerinin birçok durumda serbest bırakılma talepleri hakkında esastan karar vermekten kaçındıklarını, bunun yerine önceki kararlara atıfta bulunmakla yetindiklerini ve ayrı bir karar verilmesine yer olmadığına hükmettiklerini vurgulamıştır.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 38. Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrasına ilişkin ilgili ilkeler, Khlaifia ve diğerleri/İtalya davasında özetlenmiştir ([BD], no. 16483/12, § 131, 15 Aralık 2016, ve bu kararda yapılan diğer atıflar).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 39. Mahkeme, başvuranın İstanbul ve Gaziantep Sulh Ceza Hâkimlikleri nezdinde beş defadan az olmamak üzere tutulmasının hukuka uygunluğuna itiraz ettiğini gözlemlemektedir. Bu itirazlar nihayetinde başarısızlıkla sonuçlanmış olsa da Mahkeme, İstanbul Sulh Ceza Hâkimliğinin başvuranın ilk talebini incelemesinin üç aydan fazla sürdüğünü kaydetmektedir. Söz konusu mahkeme, başvuranın ilgili tarihte özgürlüğünden yoksun bırakılmaya devam ettiği gerçeğine rağmen (bk. yukarıda 4. paragraf), başvuranın serbest bırakıldığı iddiasına dayanarak nihayetinde esasa ilişkin karar vermeyi reddetmiştir. Benzer şekilde Gaziantep Sulh Ceza Hâkimliği de başvuranın üçüncü ve dördüncü serbest bırakılma talepleri hakkında karar vermeyi reddetmiştir. Gaziantep Sulh Ceza Hâkimliği, başvuranın önemli bir süre boyunca özgürlüğünden yoksun bırakılmaya devam edilmesine rağmen, sınır dışı etme amacıyla herhangi bir işlem yapılıp yapılmadığını değerlendirmeksizin, başvuranın taleplerini esastan incelememiş, yalnızca önceki ret kararlarına atıfta bulunmuştur (bk. yukarıda 9-10. paragraflar).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 40. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, başvuranın sınır dışı edilmesinin ve buna bağlı olarak tutulma halinin sona ermesinin ardından verdiği kabul edilemezlik kararında; başvuranın başvuru tarihinde tutuklu bulunmasına rağmen, sulh ceza hâkimliklerinin tutulmanın hukuka uygunluğunu denetlemediğine ilişkin şikâyetini esastan incelememiştir (karşılaştırınız Aden Ahmed/Malta, no. 55352/12, § 115, 23 Temmuz 2013 ve bu kararda yapılan diğer atıflar).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 41. Mahkeme yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, somut olayın koşullarında başvuranın, tutulmasının hukuka uygunluğu hakkında ivedilikle ve etkili bir şekilde karar verilmesini sağlayabilecek bir hukuk yolundan yararlanamadığı sonucuna varmaktan başka bir seçenek görememektedir (karşılaştırın yukarıda anılan G.B. ve diğerleri/Türkiye, § 165).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 42. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrası ihlal edilmiştir.
Sözleşme’nin 5. maddesinin 5. fıkrası
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 43. Başvuran ayrıca, Sözleşme’nin 5. maddesinin 5. fıkrasını ileri sürerek, 5. madde kapsamındaki haklarının ihlali nedeniyle iç hukukta tazminat hakkının bulunmadığından şikâyet etmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 44. Mahkeme, Sözleşme’nin 5. maddesinin 2 ve 4. fıkralarının ihlal edildiğine ilişkin yukarıdaki tespitlerini göz önünde bulundurarak, başvuranın bu hüküm kapsamındaki diğer şikâyetlerini incelemeye gerek görmemektedir.
SÖZLEŞME’NİN 8. MADDESİNİN TEK BAŞINA VE 13. MADDEYLE BAĞLANTILI OLARAK İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 45. Başvuran, Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki uygunsuz koşullarda tutulmasının ve telefon hakları ile aile ziyaretlerine getirilen kısıtlamaların, Sözleşme’nin 8. maddesi uyarınca özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlali anlamına geldiğini ileri sürmüştür. Başvuran ayrıca, 13. madde kapsamında bu şikâyetlerine ilişkin olarak etkili bir hukuk yoluna sahip olmadığını ileri sürmüştür.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 46. Hükümet, başvuranın iddia edilen kısıtlamaları gösteren somut herhangi bir bilgi veya belge sunmadığını ve bu nedenle iddialarına dayanak gösteremediğini savunarak bu iddialara itiraz etmiştir. Hükümet ayrıca, başvuranın avukatıyla görüşebildiğini ileri sürmüştür.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 47. Mahkeme, tutulma koşullarının uygunsuzluğu ve bunların başvuranın 8. madde kapsamındaki şikâyetleriyle ilgisi bakımından; yukarıda 3. madde, 5. maddenin 2 ve 4. fıkraları ile 13. madde kapsamındaki tespitlerini göz önünde bulundurarak, bu davada 8. maddenin tek başına ve 13. maddeyle birlikte ayrıca ihlal edilip edilmediğinin ayrı bir şekilde incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir (benzer bir yaklaşım için bk. yukarıda anılan G.B. ve diğerleri/Türkiye, §§ 191-92).
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 48. Mahkeme, başvuranın, tutulduğu sırasında aile ziyaretlerinin engellendiği ve telefon haklarına kısıtlamalar getirildiği iddialarına ilişkin 8. madde kapsamındaki şikâyetlerini yeterince temellendiremediğini gözlemlemektedir. Başvuran, bu tür ziyaretler veya telefon görüşmeleri için usulüne uygun taleplerde bulunulduğunu gösteren herhangi bir kanıt sunmadığı gibi, geri gönderme merkezi idaresinin kendisinin bu tür ziyaretleri kabul etmesini veya bu tür aramalar yapmasını yasakladığına dair bir delil unsuru da sunmamıştır bu davaya uygulanabildiği ölçüde (mutatis mutandis) bk. Baştovoi/Moldova Cumhuriyeti (k.k.), no. 36125/14, § 19, 5 Temmuz 2016). Mahkeme yukarıda belirtilenler ışığında, şikâyetin bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve dolayısıyla Sözleşme’nin 35. maddesinin 3 ve 4. fıkraları anlamında kabul edilemez olduğu sonucuna varmaktadır.
SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
Tazminat
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 49. Başvuran, maddi tazminat talebinde bulunmamıştır. Başvuran, manevi tazminat olarak 100.000 avro (EUR) talep etmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 50. Hükümet, bu talebe itiraz etmiştir.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 51. Mahkeme, başvuranın Sözleşme’nin 3. maddesi, 5. maddesinin 2 ve 4. fıkraları ile 13. maddesi kapsamındaki şikâyetlerine ilişkin tespit edilen ihlalleri göz önünde bulundurarak ve hakkaniyete uygun şekilde, başvuranın manevi tazminat talebine ilişkin olarak, söz konusu miktardan doğabilecek edebilecek her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, 6.500 avro (EUR) ödenmesine karar vermiştir.
Masraflar ve giderler
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 52. Başvuran, ulusal mahkemeler ve Mahkeme önündeki masraf ve giderleri için 6.930 avro talep etmiştir. Başvuran, avukatıyla imzaladığı bir sözleşmeyi ve avukatının çalışma saatlerini gösteren, saatlik 100 avro ücret üzerinden elli yedi saatlik çalışmaya tekabül eden dökümlü bir çizelgeyi sunmuştur.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 53. Hükümet, iddia edilen masraf ve giderleri kanıtlamak için başvuranın yeterli belge sunamadığını ileri sürmüştür.
SEQ level0 \*arabic \* MERGEFORMAT 54. Mahkeme, kendisine sunulan belgelere dayanarak, masraf ve giderler için başvurana 4.500 avro tutarında bir meblağın ödenmesini makul bulmaktadır.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşullarına ilişkin olarak 13. madde ile bağlantılı olarak 3. madde kapsamındaki şikâyetler ile başvuranın tutulmasının hukuka aykırı olduğu, tutulma nedenleri hakkında kendisine bilgi verilmediği ve tutulmasının hukuka uygunluğuna itiraz edebileceği bir hukuk yolunun bulunmadığı iddialarına ilişkin olarak 5. maddenin 1, 2 ve 4. fıkraları kapsamındaki şikâyetlerin kabul edilebilir olduğuna;
Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna;
Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşulları nedeniyle Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;
Gaziantep Geri Gönderme Merkezindeki tutulma koşulları hakkında şikâyette bulunmak için etkili bir hukuk yolunun bulunmaması nedeniyle, Sözleşme’nin 3. maddesi ile bağlantılı olarak 13. maddesinin ihlal edildiğine;
Sözleşme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edilmediğine;
Sözleşme’nin 5. maddesinin 2. fıkrasının ihlal edildiğine;
Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrasının ihlal edildiğine;
Sözleşme’nin 5. maddesinin 5. fıkrası kapsamındaki şikâyetleri incelemeye gerek bulunmadığına;
a) Davalı Devlet tarafından, başvurana, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere:
Söz konusu miktardan doğabilecek tüm vergiler hariç olmak üzere, maddi tazminat olarak 6.500 avro (altı bin beş yüz avro);
Masraf ve giderler için, başvurana yansıtılabilecek vergiler hariç olmak üzere, 4.500 avro (dört bin beş yüz avro) ödenmesine;
Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktara, Avrupa Merkez Bankasının marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz uygulanmasına;
Başvuranın adil tazmin talebinin geri kalan kısmının reddedilmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 27 Kasım 2025 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Sophie Piquet María Elósegui Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Başkan
Bu konudaki diğer kararlar
- Disiplin cezasına karşı yargı yolunun kapalı olması nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edilip edilmediği
AİHM · E. 2441/13 · 17.01.2023
- İran'a iade edilecek başvuranın din değiştirmesi iddiasının değerlendirilmemesinin Sözleşme ihlali oluşturup oluşturmayacağı
AİHM · E. 14820/19 · 21.03.2024
- Cezaevinde bulunan başvuranın yazdığı öykülerin dışarıya gönderilmesinin engellenmesinin ifade özgürlüğünü ihlal edip etmediği
AİHM · E. 47404/20 · 21.03.2023
- Tutuklamanın hukuka aykırılığı ve Sözleşme'nin 5. maddesi kapsamındaki hakların ihlali iddiası
AİHM · E. 3038/18 · 18.11.2025
Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün
12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.
Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.