Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Kabul Edilebilirlik · E. 4475/18 · 13.12.2022

İç hukuk yolları tüketilmeden AİHM'e yapılan başvurunun kabul edilebilirliği

AİHM Kabul Edilebilirlik, 13.12.2022 tarihli kararında (E. 4475/18) şu meseleyi çözdü: iç hukuk yolları tüketilmeden AİHM'e yapılan başvurunun kabul edilebilirliği. Soruşturma ve bireysel başvuru süreçleri iç hukukta derdest olduğundan, iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle başvuru kabul edilemez bulunmuştur.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

Soruşturma ve bireysel başvuru süreçleri iç hukukta derdest olduğundan, iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle başvuru kabul edilemez bulunmuştur.

Belirleyici olgular

  • Ümit Horzum'un kaybolmasına ilişkin soruşturma devam etmektedir.
  • Anayasa Mahkemesi önündeki bireysel başvuru henüz derdesttir.
  • İç hukuk yolları tamamlanmadan AİHM'e başvuru yapılmıştır.

Karardan

“Sonuç olarak, başvuru, Sözleşme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmelidir.”

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Kabul Edilebilirlik, E. 4475/18, T. 13.12.2022

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR

Başvuru no. 4475/18Aynur HORZUM ve diğerleri/Türkiye

Hâkimler

Arnfinn Bårdsen,

Jovan Ilievski,

Pauliine Koskelo,

Saadet Yüksel,

Lorraine Schembri Orland,

Frédéric Krenc,

Diana Sârcu ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 13 Aralık 2022 tarihinde Daire halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Yukarıda belirtilen 18 Ocak 2018 tarihli başvuruyu,

Davalı Hükümet tarafından sunulan görüşleri ve başvuranlar tarafından cevaben sunulan görüşleri dikkate alarak,

Gerçekleştirilen müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:

OLAY VE OLGULAR

Başvuran tarafların listesi ekte yer almaktadır.

Türk Hükümeti (“Hükümet”), kendi görevlisi olan, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilmiştir.

Dava, Ümit Horzum’un kaybolmasıyla ilgilidir.

Ümit Horzum’un kaybolmasının ardından açılan ceza soruşturması

Ümit Horzum, duruma göre, başvuranların eşi, oğlu ve babasıdır. Ümit Horzum, 6 Aralık 2017 tarihinde, Ankara’da kaybolmuştur.

Ümit Horzum, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişimini takip eden dönemde yetkili Türk makamları tarafından “FETÖ/PDY” (“Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması”) adıyla belirtilen örgütle bağlantılıı olduğu iddiası ile görevinden ihraç edildiğinin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kendisine bildirilmesine kadar, Türkiye Akreditasyon Kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışmıştır.

Görevinden ihraç edilmesinin ardından, Ümit Horzum hakkında iki ceza yargılaması başlatılmıştır. Ümit Horzum, bir yandan yasa dışı silahlı bir örgüt üyesi olmak, diğer yandan, 2010 yılında kamu personeline ilişkin sınav sorularını çalmak ve FETÖ/PDY örgütünün talimatları üzerine bu sınava girmekle suçlanmıştır.

Yakalanmaktan korkan Ümit Horzum, yetkili makamlar tarafından adresi bilinen evinde ikamet etmeyi bırakmıştır.

İlgili hakkında birçok yakalama kararı çıkarılmıştır.

Ümit Horzum’un eşi başvuran Aynur Horzum, 9 Aralık 2017 tarihinde, jandarmayı arayarak eşinin kaybolduğunu bildirmiştir.

Aynur Horzum, 18 Aralık 2017 tarihinde, avukatı aracılığıyla, kaçırılma suçundan şikâyette bulunmuştur.

Aynur Horzum, 19 Aralık 2017 tarihinde, İçişleri Bakanlığına, Adalet Bakanlığına ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına başvuruda bulunmuştur.

Endişe verici kaybolma nedeniyle soruşturma açılmıştır.

Aynur Horzum, avukatı eşliğinde, 11 Ocak 2018 tarihinde polis tarafından dinlenmiştir. Aşağıdaki ifadelerde bulunmuştur:

“Eşim Ümit Horzum, 6 Aralık 2017 günü yaklaşık 18:00 sıralarında Ankara’da bulunan “A City” isimli AVM yakınlarında kaçırılmıştır. 7 Aralık 2017 günü saat 12:00 sıralarında ikametimin zili çaldı kapıyı açtığımda 1.80-1.85 boylarında, 35-40 yaşlarında erkek şahıs Ümit Bey evde mi diyerek sordu. Şahsa kim olduğunu sorduğumda ben eşinizin ev arkadaşıyım demesi sonrasında eşim evde değil yaklaşık bir buçuk senedir eve gelmemektedir dediğimde, şahıs bana 6 Aralık 2017 günü saat 18:00 sıralarında Ankara’da “A City” AVM civarında eşimin aracının önünün siyah renkli “Volkswagen Transporter” marka bir minibüs tarafından kesildiğini aracından kaçırıldığını söyledi. Ben şahsa polis mi yakaladı dediğimde şahıs olabilir siz avukatını bulun ve polise gidip sorun dedi. Ben bu olay üzerine avukata ulaştım. Avukat savcılığa sorup bilgi vereceğini söyledi. Avukat eşimin yakalanmadığını söyledi. 9 Aralık 2017 günü Yenimahalle İlçe Jandarma Komutanlığına gittim. Benim ifademi aldılar. Orada bulunan bir komutan daha önceki başvurumdan dolayı (...) kızdığını söyleyerek ek ifadeye gerek yok diyerek beni gönderdi. 19 Aralık 2017 tarihinde avukatım aracılığıyla Ankara Cumhuriyet Savcılığına müracaat ettim. Müracaatım 2017/215630 sayıya kayden işlem gördü. Eşim hakkında 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında soruşturma açılmış ve eşim o tarihten bu yana firari olarak yaşamakta idi. Eşimden 6 Aralık itibariyle irtibatım kesildi. Eşim Ümit Horzum’un FETÖ/PDY soruşturması kapsamında kaçırılmış olduğunu düşünüyorum. Eşimin kullandığı son telefon numarasını ve aracın plakasını bildiriyorum. Alışveriş merkezi civarındaki Mobese kameralarının incelenmesini talep ediyorum (...)”

Polis, dava dosyalarında, Mobese kameralarına dair incelemelerin Ümit Horzum’un aracının yerinin tespit edilmesine imkân vermediğini ve eşinin ifadesini doğrulayacak herhangi bir unsur bulunmadığını kaydetmiştir. Polis, Ümit Horzum’un aracının en son 29 Kasım 2017 tarihinde görüldüğünü bildirmiştir.

30 Ocak 2018 tarihinde, Cumhuriyet savcısı Aynur Horzum’u dinlemiştir. Aynur Horzum, eşinden bir buçuk yıldır ayrı yaşadığını ve eşinin 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminden itibaren firari olduğunu belirtmiştir. Aynur Horzum, eşinin güvenlik güçleri tarafından kaçırıldığını düşündüğünü eklemiştir.

Polis, 24 Mart 2018 tarihinde, Ümit Horzum’un aracını Yıldıztepe yakınlarında kilitli halde bulmuştur.

Polisler, soruşturma dosyasında, kaybolan aracın aranması yönünde resmi bir talepte bulunulmadığını belirtmişlerdir.

Polis tarafından yapılan kontrollerde aracın Ümit Horzum adına değil, S.B. adına kayıtlı olduğu tespit edilmiştir.

Polis, 26 Mart 2018 tarihinde, Aynur Horzum’u bir kez daha dinlemiştir. Aynur Horzum, eşinin aracını bulanın kız kardeşinin kocası olduğunu ve polise haber verenin de kendisi olduğunu ifade etmiştir.

Polis, araçta bulunan parmak izlerinin Ümit Horzum’a ait olduğunu tespit etmiştir.

3 Nisan 2018 tarihinde, S.B. polis tarafından dinlenmiştir. S.B. Ümit Horzum’u çocukluğundan beri tanıdığını ancak sık görüşmediklerini, Ümit Horzum’un FETÖ/PDY üyesi olması nedeniyle ihraç edildiğini bildiğini ancak polis tarafından arandığını bilmediğini, Ümit Horzum tarafından kullanılan aracın sahibi olduğunu ve zaman zaman kendisine ödünç verdiğini ifade etmiştir.

16 Nisan 2018 tarihinde saat 20:54’te kimliği belirsiz bir kişi Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesini aramıştır. Söz konusu kişi, az önce Ümit Horzum’u Hacettepe mahallesine doğru yürürken gördüğünü belirtmiştir. Polis memurları kimlik kontrolü yapmak üzere söz konusu bölgeye gitmiştir. Şahıs, çocukluk arkadaşı S.B. adına bir kimlik belgesi ve ehliyet taşımaktaydı. Polis bu belgelerin kendisine ait olup olmadığını sormuştur. Söz konusu şahıs, adının Ümit Horzum olduğunu belirtmiştir. Polisler kendisini yakalamış ve gözaltına almıştır. Ümit Horzum’un yapılan üst aramasında farklı kişiler adına düzenlenmiş dört ehliyet ve beş kimlik kartı, iki cep telefonu ve çeşitli şifreler yazılı bir kâğıt bulunmuştur.

Polis, 26 Nisan 2018 tarihinde, hakkında açılan soruşturmalar çerçevesinde Ümit Horzum’u sorgulamıştır. Ümit Horzum, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminden yaklaşık bir ay sonra evinin jandarma tarafından arandığını ve arama sonrasında hakkında çıkarılan yakalama kararları nedeniyle kaçtığını ifade etmiştir. 6 Aralık 2017 tarihine kadar firari olduğunu, bu tarihte kimliği belirsiz kişiler tarafından yakalandığını ve 16 Nisan 2018 tarihine kadar bilmediği bir yerde tutulduğunu eklemiştir. Ümit Horzum, normalde verilen cezadan daha hafif bir ceza alabilmek için suçunu kabul etmek istediğini belirtmiştir.

Serbest bırakılmasının ardından kendisi de başvuranlar da kaçırılma hakkında şikâyette bulunmamıştır.

Cumhuriyet savcısı, 16 Temmuz 2018 tarihinde, kaçırılma iddialarıyla ilgili olarak Ümit Horzum’u mağdur sıfatıyla dinlemek istemiştir.

Söz konusu kişi ifadeye gelmemiştir.

Başvuran Aynur Horzum’un eşinin kaçırıldığı iddiasıyla ilgili şikâyetine ilişkin 2018/63997 numaralı soruşturma dosyası Ankara Cumhuriyet Savcılığı önünde devam etmektedir.

Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru

Başvuranlar, 8 Ocak 2018 tarihinde, kendilerine göre yakınlarının zorla kaybedilme mağduru olması nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2, 3 ve 5. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine başvurmuşlardır. Başvuranlar, Anayasa Mahkemesinden, davalarına öncelik verilmesini ve ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etmişlerdir.

Anayasa Mahkemesi, 12 Ocak 2018 tarihinde, Ümit Horzum’un yetkili makamlar tarafından arandığı ve hakkında başlatılan iki ceza yargılaması çerçevesinde hakkında yakalama kararı bulunduğu gerekçesiyle ihtiyati tedbir talebini reddetmiştir.

Bu yargılama, Anayasa Mahkemesi önünde halen derdesttir.

ŞİKÂYETLER

Başvuranlar, Sözleşme’nin 2, 3 ve 5. maddeleri ileri sürerek, Ümit Horzum’un kaçırıldığını ve yetkili makamların yakınlarının zorla kaybedilmesi hakkında etkin bir soruşturma yürütmediğini iddia etmektedirler.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

Başvuranlar, yakınlarının zorla kaybedilmeye maruz kaldığını ve yetkili makamların bu kaybetmeyi soruşturmak için uygun tedbirleri almadığını değerlendirmektedirler. Başvuranlar, davanın koşullarının Sözleşme’nin 2, 3 ve 5. maddelerinin ihlaline neden olduğu kanaatindedirler.

Hükümet, kabul edilemezliğe ilişkin birçok itiraz ileri sürmektedir. Hükümet, ilk olarak, Ümit Horzum’un bulunması nedeniyle, başvuranların söz konusu ihlallerden dolayı mağdur olduklarını artık iddia edemeyeceklerini ileri sürmektedir. Hükümet ardından, somut olayda Sözleşme’nin 2. maddesinin uygulanamayacağı kanaatindedir. Hükümet son olarak, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ifade etmektedir.

Başvuranlar, somut olayda, Sözleşme’nin 35. maddesinde belirtilen kabul edilebilirlik koşullarının tümünün karşılandığını ileri sürerek şikâyetlerini yinelemektedirler (yukarıdaki 31. paragraf).

Mahkeme öncelikle başvuranların yakınının bulunduğunu ve ilgili kişinin zorla kaybedilme hakkında bir şikâyette bulunmadığını gözlemlemektedir.

Mahkeme ayrıca, bir yandan, dosyada Ümit Horzum’un herhangi bir yakalamayı ileri sürmek veya keyfi tutuklamaya itiraz etmek üzere sunmuş olduğu bir şikâyet bulunmadığını ve diğer yandan, ilgilinin, avukatı eşliğinde, kendisine isnat edilen fiilleri kabul ettiğini tespit etmektedir (yukarıdaki 23. paragraf).

Mahkeme, bu bağlamda, bir başvuranın, iddia konusu bir ihlalin gerçek mağduru olduğunu iddia edip edemeyeceğini değerlendirirken, sadece Mahkemeye başvuru yapıldığı zamandaki durumun değil aynı zamanda Mahkeme tarafından davanın incelendiği tarihten önceki tüm gelişmeler dâhil olmak üzere söz konusu davanın tüm koşullarının dikkate alınması gerektiğini hatırlatmaktadır (Selahattin Demirtaş/Türkiye (no 2) [BD], no.14305/17, § 217, 22 Aralık 2020 ve burada yapılan atıflar).

Mahkeme, her hâlükârda, Sözleşme’nin 34. maddesi anlamında başvuranların mağdur statüsü sorununa bakılmaksızın (yukarıdaki 35 ila 37. paragraflar), başvuran Aynur Horzum’un eşinin kaçırıldığı iddiasıyla ilgili şikâyetine ilişkin soruşturmanın Ankara Cumhuriyet Savcılığı önünde devam ettiğini (yukarıdaki 27. paragraf) ve Anayasa Mahkemesi önündeki yargılamanın da derdest olduğunu (yukarıdaki 30. paragraf) kaydetmektedir.

Ancak Mahkeme, Sözleşme’nin 35. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, Devletlerin, kendi iç hukuk düzenlerinde durumu düzeltme imkânı bulmadan önce uluslararası bir organ önünde eylemlerine ilişkin hesap vermek zorunda olmaması nedeniyle, yalnızca iç hukuk yollarının tüketilmesi sonrasında kendisine başvurulabileceğini hatırlatmaktadır (Vučković ve diğerleri/Sırbistan (ilk itiraz) [BD], no. 17153/11 ve diğer 29 başvuru, § 70, 25 Mart 2014).

Mahkeme, iç hukuk düzeninde hâlihazırda devam etmekte olan yargılamaların, mevcut başvurunun konusu olan şikâyetlerin telafisi için ilk bakışta (a priori) etkin bir çerçeve oluşturduğunu ve başvuranların, bu yargılamalar sonuçlanmadan önce başvurularını Mahkemeye sunmalarını haklı çıkaran herhangi bir gerekçe ileri sürmediklerini değerlendirmektedir. Dolayısıyla Mahkeme, incelemesine daha fazla devam etmeye gerek olmadığına karar vermektedir.

Bununla birlikte Mahkeme, söz konusu ulusal yargılamaların süreleri veya yürütülme şekilleri nedeniyle Mahkemenin içtihatları anlamında etkisiz kalması halinde, özellikle Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel başvuruya ilişkin kararın başvuran tarafın endişelerini gidermemesi halinde, başvuranın Mahkemeye yeni bir başvuruda bulunma yolunun açık kalacağını belirtmektedir.

Mahkeme, her hâlükârda, nihai olarak, Anayasa Mahkemesi içtihadının kendi içtihadıyla uyumlu olup olmadığını araştırma imkânını saklı tutmaktadır (Uzun/Türkiye (k.k.), no. 10755/13, § 71, 30 Nisan 2013).

Sonuç olarak, başvuru, Sözleşme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmelidir.

Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,

Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup 19 Ocak 2023 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Hasan Bakırcı Arnfinn Bårdsen Yazı İşleri Müdürü Başkan

EK

Başvuranların Listesi

Başvuru No. 4475/18

No.

Ad SOYAD

Doğum/Kayıt Yılı

Uyruğu

İkamet Yeri 1.

Aynur HORZUM 1980

Türk

Ankara 2.

Hüseyin Baha HORZUM 2011

Türk

Ankara 3.

Neba Dilber HORZUM 2007

Türk

Ankara 4.

Nebahat HORZUM 1960

Türk

Aydın

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.