Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite) · E. 57272/19 · 09.07.2024

İç hukuk yolları tüketilmeden yapılan AİHM başvurusunun kabul edilebilirliği

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), 09.07.2024 tarihli kararında (E. 57272/19) şu meseleyi çözdü: iç hukuk yolları tüketilmeden yapılan AİHM başvurusunun kabul edilebilirliği. İç hukukta tazminat davası Danıştay önünde derdest olduğundan ve Anayasa Mahkemesi yolu tüketilmediğinden başvuru iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.

Özet güncelleme:

Mahkemenin vardığı sonuç

İç hukukta tazminat davası Danıştay önünde derdest olduğundan ve Anayasa Mahkemesi yolu tüketilmediğinden başvuru iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.

Belirleyici olgular

  • C.V.'nin ölümüyle ilgili idari yargıda tazminat davası açılmıştır.
  • İlk derece mahkemesi maddi ve manevi tazminata hükmetmiştir.
  • Tazminat davası halen Danıştay önünde derdesttir.

Karardan

“Sonuç olarak Mahkeme, Hükümetin ilk itirazını kabul etmekte ve başvuranların henüz iç hukuk yollarını tüketmedikleri sonucuna varmaktadır.”

İlgili mevzuat

Anayasa m. 17

Özet yapay zekâ ile karar metninden çıkarılmıştır; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu karara atıf

AİHM Kabul Edilebilirlik (Komite), E. 57272/19, T. 09.07.2024

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Karar metni

Kaynak: AİHM HUDOC veri tabanı

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR

Başvuru No. 57272/19Nuray VURAL ve Diğerleri / TÜRKİYE

Başkan

Lorraine Schembri Orland,

Hâkimler

Frédéric Krenc,

Davor Derenčinović ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla, 9 Temmuz 2024 tarihinde komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

Başvuranlar listesi ve diğer ilgili bilgileri ekteki tabloda yer alan ve Diyarbakır Barosuna kayıtlı Avukat G. Aday (“G.A.”) tarafından temsil edilen dört Türk vatandaşının, (“başvuranlar”), 16 Ekim 2019 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Mahkemeye yapmış oldukları 5727219 no.lu başvuruyu,

Sözleşme’nin 2. maddesine ilişkin şikâyetin, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ve başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna dair kararı,

Tarafların görüşlerini dikkate alarak,

Gerçekleştirilen müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

Dava, sözleşmeli olarak görev yapan bir askerin iş yerinde hayatını kaybetmesine ilişkin koşullarla ilgilidir. Başvuranlar, askeri savcılığı, ölümde cinayet ihtimalini göz ardı ederek intihar sonucu meydana geldiği teorisini benimsemekle suçlamışlar ve Sözleşme’nin 2. maddesinin usul yönünden ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuşlardır.

Davanın Başlangıcı

Başvuran, Nuray Vural ve Hüseyin Vural müteveffa Caner Vural’ın (“C.V.”) anne ve babasıdır. Başvuran, Arzum Aytar ve Kübra Sena Uğur sırasıyla müteveffanın kız kardeşi ve dul eşidir.

C.V. 5 Mart 2012 tarihinde, Diyarbakır Jandarma Komutanlığı İtfaiye Ekip Komutanlığına sözleşmeli uzman çavuş olarak atanmıştır.

C.V. 20 Ocak 2016 tarihinde, saat 07.45 sularında iş yerine gelmiştir. Dinlenme odasında bulunan Onbaşı, A.K. ve A.Ş. ile Er E.G.’ye selam verdikten sonra üstünü değiştirmek için odasına geçmiştir. O sırada bir el silah sesi duyulmuştur. Odaya ilk olarak A.Ş. girmiş, ardından A.K. ve E.G. de gelmiştir; C.V.yi yalnız ve başından yaralı olarak bulmuşlardır. E.G. durumu bildirmiş, olayyeri güvenlik altına alınmış ve saat 08.05 sularında C.V. Diyarbakır Asker Hastanesinin acil servisine sevk edilmiştir.

Cezai Soruşturma Prosedürü

Diyarbakır Askeri Savcısı tarafından derhal ve resen soruşturma başlatılmıştır. Olay yerinde, kan birikintisinin yaklaşık bir metre uzağında bir mermi kovanı ve C.V.’nin emniyeti açık haldeki hizmet silahı; duvarda bir mermi deliği ve dolabın altında deforme olmuş bir mermi çekirdeğinin yanı sıra kan izleri ve bazı kıyafet parçaları bulunmuştur; odanın kapısında ve pencerelerinde herhangi bir zorlama izi görülmemiştir.

21 Ocak 2016 tarihinde C.V. vefat etmiştir. Söz konusu vefat olayı üzerine ve savcının talebi üzerine Diyarbakır Barosu, başvuranları temsil etmesi için G.A.’yı görevlendirmiştir.

7. Otopside, sağ temporal bölgede yıldız şeklinde 6 x 5 cm ebadında bir mermi girişi ve sol temporal bölgede 5 x 1 cm ebadında bir mermi çekirdeği çıkış yarası tespit edilmiştir. Raporda, yapılan atışın “bitişik atış” mesafesinden yapıldığı sonucuna varılmıştır. Bu bulguyla ilgili olarak Adli Tıp Kurumu, bu vakada olduğu gibi 9 kalibrelik bir silahla yakın mesafeden ateş edilmesi durumunda, giriş deliğinin çıkış deliğinden daha büyük olabileceği yönünde görüş bildirmiştir.

8. Van Jandarma Kriminal Laboratuvar Amirliğinin raporunda, silahın şarjöründe maktulün sağ el başparmağının izinin bulunduğuna ve mermi kovanı ile mermi çekirdeğinin söz konusu silahtan atıldığına (1 Mart 2016 tarihli rapor); C.V.’nin montunun kapüşonunun her iki taraftan da delinmiş ve bitişik atış yapıldığını düşündüren atış artıklarının görüldüğüne; bu tür atış kalıntılarının montun kollarında da mevcut olduğuna işaret etmektedir (18 Nisan 2016 tarihli rapor).

9. Savcı, 21 Ocak 2016 tarihinden itibaren çok sayıda askeri personeli, C.V.’nin komşularını ve başvuranları dinlemiştir. Söz konusu kişiler, C.V.’nin işinde başarılı ve mutlu bir evliliğinin olduğunu ve kendi canına kıymasına neden olabilecek herhangi bir ekonomik, sosyal veya başka kaygılarının bulunmadığını belirtmişlerdir. Kübra Sena Uğur, kendisine eşinin muhtemelen montunu çıkarırken kazara kendini vurduğunun açıklandığını söylemiştir.

10. İtfaiye ekibindeki A.K., A.Ş. ve E.G. ise (yukarıdaki 4. paragraf), çay içtikleri odanın C.V.’nin bürosuna iki metre mesafede olduğunu ve silah sesi duyulduktan en fazla 15-20 saniye sonra içeri girdiklerini, dolayısıyla onlara göre C.V.’yi başka birisinin öldürmüş olmasının imkansız olduğunu belirtmişlerdir.

11. C.V.’nin evinde yapılan arama ve telefon verilerinin incelenmesi sonucunda konuyla ilgili herhangi bir ipucu elde edilememiştir.

12. G.A resen atanmadan önce savcılık tarafından sorgulanan tüm tanıklar G.A.’nın talebi üzerine 25 Şubat 2016 tarihinde, onun huzurunda yeniden dinlenmiştir.

13. Savcı, 2 Mayıs 2016 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Savcıya göre, dosyadaki tüm unsurlar göz önüne alındığında, cezai bakımdan herhangi başka bir taraf sorumlu tutulamayacak şekilde C.V.’nin, ceketinin kapüşonunun üzerinden şakak bölgesine bir kurşun sıkarak intihar ettiği sonucuna varılmalıdır.

14. 23 Mayıs 2016 tarihinde başvuran, Nuray Vural ve Arzum Aytar, savcılığın kabul ettiği varsayımında hiçbir kesinlik bulunmadığını ileri sürerek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmişlerdir. Diyarbakır Askeri Mahkemesi 10 Haziran 2016 tarihinde bu itirazı reddetmiştir.

İdari Yargılama Süreci 15. 22 Ocak 2016 tarihinde Jandarma Havacılık Komutanlığı olayı soruşturmak üzere üç kişilik tahkikat heyeti görevlendirmiştir. Heyet, bitişik atış mesafesinden yapılan bir atışın düşündürdüğünün aksine, C.V.’nin herhangi bir intihar etme riski belirtileri göstermediği; askeri personelin genellikle dolu ve atışa hazır hizmet silahlarıyla seyahat ettiği yüksek riskli bir ilde, C.V.’nin silah kazası kurbanı olmasının muhtemel olduğu sonucuna varmışlardır.

Anayasa Mahkemesine Yapılan Bireysel Başvuru.

16. Dört başvuran 21 Temmuz 2016 tarihinde, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuş, mevcut davada yürütülen soruşturmada bir dizi eksiklikler olduğunu iddia ederek Anayasanın 17. maddesinin (Sözleşme’nin 2. maddesi) usul yönünden ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuşlardır.

17. Anayasa Mahkemesi 4 Temmuz 2019 tarihinde bu başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddetmiştir.

Tam Yargı Davası 18. Başvuranlar 8 Aralık 2016 tarihinde, Diyarbakır İdare Mahkemesinde tam yargı davası açmışlardır.

19. Mahkeme, 6 Kasım 2019 tarihli bir kararla, idareye atfedilebilecek herhangi bir kusur bulunmamasına rağmen, ölümün “riskli bir meslek” yürütülmesi nedeniyle meydana gelen bir kazadan kaynaklandığı için idarenin kusursuz sorumluluğunun bulunduğu gerekçesiyle C.V.’nin ölümünden sorumlu olduğuna karar vererek başvuranların lehine karar vermiştir.

20. İdare mahkemesi, başvuranlara gecikme faiziyle birlikte, maddi tazminat olarak toplam 609.520,74 Türk lirası (“TL”) (yaklaşık 95.626 avro (EUR)) ve manevi tazminat olarak toplam 220.000 TL (yaklaşık 34.515 avro) ödenmesine hükmetmiştir.

21. Başvuranlar 2 Kasım 2020 tarihinde 1.072.845,17 TL almışlar, söz konusu tarihte yaklaşık olarak 110.620 avroya tekabül etmektedir.

22. Tarafların temyizi üzerine, 23 Eylül 2021 tarihinde Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi, Kübra Sena Uğur ile ilgili olarak itiraz edilen kararı onamıştır. Diğer üç başvuran bakımından, maddi tazminat olarak hükmedilen meblağda indirime gitmiştir. Bu oran, 75.000 TL yani, yaklaşık olarak 11.766 avroluk bir indirime karşılık gelmektedir.

23. Söz konusu dava Ocak 2023 tarihi itibariyle halen Danıştay önünde derdesttir.

Diğer Maddi Tedbirler 24. 24 Mart 2016 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı, Kübra Sena Uğur’a “vefat yardımı” olarak 60.113,38 TL (yaklaşık 18.730 avro) ödemiştir. Ayrıca Kübra Sena Uğur, Hüseyin ve Nuray Vural 15 Şubat 2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumundan “vazife malullüğü” aylığı almaya hak kazanmışlardır.

Mahkemenin Değerlendirmesi 25. Sözleşme’nin 2. maddesine usul yönünden atıfta bulunan başvuranlar, mevcut davada cinayet ihtimali göz ardı edilerek kesin olmayan intihar tezinin kabul edilmesiyle sonuçlanan cezai soruşturmanın etkisizliğinden şikâyetçi olmaktadırlar;

26. Hükümet, başvuranların tüm iddialarını inceledikten sonra tüm ulusal mahkemelerce, C.V.’nin hayatını kaybetmesinde başkalarının hatası olmadığı sonucuna varıldığını hatırlatmaktadır. Dolayısıyla, başvuranların da açmış oldukları gibi, zararların tazmini için idari bir davanın tercih edilmesi gerekiyordu. Nitekim bu dava halen Danıştay önünde derdesttir.

27. Başvuranlar, söz konusu idari prosedürün, ceza soruşturması prosedürüne ilişkin şikâyetlerinin konusuyla ilgisi olmadığını ve tazminat davalarıyla hiçbir bağlantısı bulunmadığını belirtmektedirler.

28. Mahkeme, kışlalarda askerlerin ölümüne ilişkin içtihatlarına atıfta bulunmakta (Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye [BD], no. 24014/05, §§ 169-182, 14 Nisan 2015, Şahinkuşu/Türkiye (k.k.), no. 38287/06, §§ 49-56, 21 Haziran 2016 ve Gençarslan/Türkiye (k.k.), no. 62609/12, §§ 18-22, 14 Mart 2017) ve bu içtihatlarının sözleşmeli çavuşlar için de bu davaya uygulanabildiği ölçüde (mutatis mutandis) geçerli olduğunu varsaymaktadır. Mahkeme, mevcut davada, C.V.’nin ölümünün objektif olarak “şüpheli” görünmesi halinde, başka bir deyişle, cinayet tezinin olaylar göz önünde bulundurulduğunda en azından savunulabilir olması halinde veya ölümün bir kaza veya başka bir irade dışı eylemden kaynaklandığının en başından itibaren ve açık bir şekilde tespit edilmemiş olması halinde, cinayet olasılığına ilişkin bir ceza soruşturması yürütme yükümlülüğünün doğacağına işaret etmektedir (yukarıda anılan Mustafa Tunç ve Fecire Tunç, § 133, yukarıda anılan Gençarslan, § 20 ve Telli/Türkiye (k.k.), no. 7926/12, § 47, 23 Ekim 2018).

29. Bununla birlikte, mevcut davada, tartışılabilir bir cinayet tezini destekleyebilecek herhangi bir ipucu veya herhangi bir delil veya delil başlangıcının bulunmadığından, C.V.’nin bir başkası tarafından öldürüldüğüne dair tüm iddialar spekülasyondan ibaret olacaktır (Abdullah Yılmaz/Türkiye, no. 21899/02, § 59, 17 Haziran 2008, yukarıda anılan Telli, § 48 ve Costinesco ve diğerleri/Fransa (k.k.) [Komite], no. 50196/22, § 24. , 28 Eylül 2023). Mahkeme, ulusal mahkemelerin C.V.’nin ölümünün cinayet sonucu olmadığı yönündeki tespitlerini geçersiz kılabilecek herhangi bir unsur görmemektedir.

30. Bu koşullar altında, Mahkemenin görevi yalnızca Devletin, sorumlulukların tespit edilmesini ve mağdurlara tazminat ödenmesini sağlayacak etkili ve bağımsız bir yargı sistemi kurma yönündeki usuli yükümlülüğüne uyup uymadığını tespit etmektir (yukarıda anılan Mustafa Tunç ve Fecire Tunç, § 131 ve Nicolae Virgiliu Tănase/Romanya [BD], no. 41720/13, §§ 137 ve 159, 25 Haziran 2019).

31. Bu durumda Mahkeme, ilk derece mahkemesinde, kazara meydana gelen ölüm olayıyla ilgili olarak idarenin kusursuz sorumluluğunu kabul ettikten sonra, hâkimlerin ilgili kişilere hem maddi hem de manevi tazminat ödenmesine hükmettiğini kaydetmektedir. Böylece, karardan yaklaşık bir yıl sonra, başvuranlar, büyük bir kısmı temyizde onaylanan ve tahsis edilen toplam yaklaşık 110.620 avro tutarında bir miktar almışlardır (21 ve 22. paragraflar).

32. Bununla birlikte, bu yargılamalar halen Danıştay önünde derdesttir ve Mahkeme, Danıştay’ın veya gerekli görülmesi halinde Anayasa Mahkemesinin daha sonraki bir aşamada vereceği karar hakkında önceden hüküm veremez (bk. diğer kararlar arasında, Şefika Ak/Türkiye (k.k.), no. 38628/10, § 43, 27 Kasım 2010, Uzun/Türkiye (k.k.) no. 10755/13, §§ 68-71, 30 Nisan 2013, Sarısülük/Türkiye (k.k.), no. 64126/13, § 25, 25 Mart 2014, Mehmet Kaya/Türkiye, no. 9342/16, §§ 39-43, 20 Mart 2018 ve Kırbayır/Türkiye (k.k.), no. 11947/12, § 60, 28 Nisan 2020).

33. Sonuç olarak Mahkeme, Hükümetin ilk itirazını kabul etmekte ve başvuranların henüz iç hukuk yollarını tüketmedikleri sonucuna varmaktadır. Bu sebeple başvurunun, Sözleşme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca söz konusu gerekçeyle reddedilmesi gerekmektedir.

Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,

Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup 5 Eylül 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Dorothee von Arnim Lorraine Schembri Orland Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

EK

Başvuranlar Listesi

Başvuru no. 57272/19

No.

Ad SOYAD

Doğum tarihi

Uyruğu

İkametgâhı 1.

Nuray VURAL 1963

Türk

İstanbul 2.

Arzum AYTAR 1993

Türk

İstanbul 3.

Kübra Sena UĞUR 1993

Türk

İstanbul 4.

Hüseyin VURAL 1959

Türk

İstanbul

Bu konudaki diğer kararlar

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının tümü →

Bu konudaki tüm kararları ve kendi olayınıza uyan emsalleri görün

12.000.000+ karar arasında olayınızı anlatarak arayın, kararın kimin lehine olduğunu ve sonraki sürecini görün, dilekçenize ekleyin.

3 gün ücretsiz, kredi kartı istenmez

Bu bir hukuki görüş değildir. Karar metni AİHM HUDOC veri tabanı kaynağındaki anonimleştirilmiş hâliyle verilmiştir; özet ve bağlantılar bilgilendirme amaçlıdır.

Haftalık mevzuat bülteni

Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişiklikleri, ekler, mülga ve iptal edilen maddeler haftada bir e-postanızda. Ücretsiz, üyelik istenmez, tek tıkla çıkarsınız.